NhanManh.comNhấn Mạnh
Câu chẻ It is/was … that/who

Phân biệt câu chẻ với It is + tính từ + that và câu giới thiệu có mệnh đề quan hệ

Cách nhận ra câu chẻ thật giữa các câu có It is … that: phép thử bỏ khung, so với It is + tính từ + that, câu giới thiệu và It is time that.

Teacher marking homework at a wooden desk in a quiet Lam Dong staff room, red pen hovering over plain paper, pine trees outside the window, top-down angle

Không phải câu nào có It is … that cũng là câu chẻ. Phép thử nhanh nhất: bỏ It is/was và that, rồi đặt phần ở giữa trở lại mệnh đề sau. Nếu ra đúng một câu bình thường, đầy đủ, đó là câu chẻ — như It was Lan that called → Lan called. Nếu không ra được, đó là cấu trúc khác, ví dụ It is important that you rest không thể thành một câu nào từ important và you rest.

Nhầm lẫn này dẫn tới lỗi khi dịch, khi viết lại câu và khi phân tích ngữ pháp. Bài này đặt các cấu trúc dễ nhầm cạnh nhau, với phép thử, ví dụ cho từng loại và một bảng bài tập nhận diện có đáp án.

Phép thử bỏ khung trong ba bước

Áp dụng cho mọi câu có dạng It + be + X + that/who…:

  1. Che It is/was ở đầu và that/who ở giữa.
  2. Lấy phần X đặt vào chỗ hợp lý trong mệnh đề còn lại. It was in Vinh that she studied → she studied in Vinh.
  3. Đọc câu vừa dựng: nếu đúng ngữ pháp và giữ nguyên nghĩa sự việc, câu gốc là câu chẻ. Nếu không dựng được câu, hoặc nghĩa đổi hẳn, câu gốc là cấu trúc khác.

Ví dụ: It is a pity that you missed the party. Đặt a pity vào you missed the party thì không ra câu nào. Câu này không phải câu chẻ mà là câu có chủ ngữ giả it đứng thay cho mệnh đề that you missed the party.

Phép thử ba bước tuy đơn giản nhưng xử lý được hầu hết trường hợp dễ nhầm trong bài tập. Với câu chẻ có tiêu điểm là mệnh đề, như It was because he was tired that he left, bạn đặt nguyên mệnh đề because he was tired trở lại cuối câu: he left because he was tired — vẫn ra câu đúng, nên đó là câu chẻ.

Câu chẻ và câu có It + tính từ + that

Cấu trúc It is + tính từ + that (gọi là chủ ngữ giả, hay chủ ngữ được dời ra sau) trông rất giống câu chẻ. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau.

Tiêu chíCâu chẻIt + tính từ/danh từ + that
Ví dụIt was the price that surprised us.It is surprising that the price is so low.
Chữ ItChủ ngữ hình thức của khung câu chẻĐứng thay cho mệnh đề that; có thể đưa mệnh đề lên: That the price is so low is surprising.
Phần giữaThành phần lấy ra từ mệnh đề sau (danh từ, cụm giới từ…)Tính từ hoặc danh từ nhận xét (important, clear, a pity, a shame)
Phép thử bỏ khungThe price surprised us — ra câu hoàn chỉnhKhông ra câu nào
Mục đíchNhấn một thành phầnĐưa ra nhận xét, đánh giá về cả sự việc

Cách kiểm thứ hai cho cấu trúc chủ ngữ giả: đưa mệnh đề that lên đầu làm chủ ngữ thật. That you rest is important nghe cứng nhưng đúng ngữ pháp, chứng tỏ it ban đầu chỉ là chỗ giữ chỗ. Câu chẻ thì không làm được như vậy: That surprised us was the price vô nghĩa.

Câu giới thiệu có mệnh đề quan hệ

Một kiểu khác dễ nhầm: câu mà it chỉ một vật cụ thể đã được nhắc tới, theo sau là danh từ và mệnh đề quan hệ. Hỏi: What’s that in your bag? Đáp: It’s a book that my uncle gave me. Ở đây it chỉ vật trong túi, that my uncle gave me bổ nghĩa cho a book. Câu không nhấn mạnh gì, chỉ giới thiệu.

Câu chẻ có thể trông giống hệt: It was a book that my uncle gave me, not a toy. Khác biệt nằm ở ngữ cảnh và ngữ điệu. Trong câu chẻ, it không chỉ vật nào; người nói đang trả lời “chú cho cái gì”, nhấn chữ book. Trong câu giới thiệu, người nói trả lời “cái đó là gì”, và mệnh đề sau chỉ thêm thông tin.

Khi gặp câu như vậy trong bài đọc, hãy nhìn câu trước: nếu đã có một vật hoặc người được hỏi tới, it nhiều khả năng chỉ nó, và câu là câu giới thiệu. Nếu câu trước đang tranh luận về ai, cái gì, khi nào, câu sau nhiều khả năng là câu chẻ. Một dấu hiệu phụ: câu giới thiệu hay dùng mạo từ a/an trước danh từ mới, còn câu chẻ hay có danh từ xác định hoặc tên riêng — nhưng đây chỉ là xu hướng, không phải quy tắc tuyệt đối.

Khi tự viết, nếu muốn người đọc hiểu ngay là câu chẻ, bạn có thể thêm một vế đối lập: It was a scarf that my aunt knitted for me, not a hat. Vế not a hat loại bỏ cách hiểu “giới thiệu” và cho thấy rõ tiêu điểm. Đây là thủ thuật đơn giản mà hiệu quả trong văn viết, nơi người đọc không nghe được ngữ điệu của bạn.

Những khuôn It … that khác không phải câu chẻ

It is time (that) + quá khứ. It is time that we left. — Đã đến lúc phải đi. Đây là cấu trúc riêng, động từ sau ở dạng quá khứ để chỉ việc nên làm ngay; không có thành phần nào bị tách ra. Dạng không có that, It is time we left, còn phổ biến hơn.

It seems/appears that. It seems that the shop is closed. Chữ it là chủ ngữ giả của động từ seem, không có tiêu điểm nào được nhấn.

It + động từ chỉ cảm xúc + that. It worries me that he hasn’t called. Mệnh đề that là chủ ngữ thật: That he hasn’t called worries me.

It is + khoảng thời gian + since. It is three years since we last met. Câu nói về khoảng thời gian trôi qua, không phải câu chẻ; từ nối là since, không phải that.

It is + tính từ + to V. It is easy to make this mistake. Cấu trúc chủ ngữ giả với động từ nguyên mẫu, không liên quan đến câu chẻ dù cũng mở đầu bằng It is.

Bài tập nhận diện có đáp án

Câu nào là câu chẻ? Đáp án và lý do ở hai cột cuối.

CâuCâu chẻ?Lý do
It was my brother who fixed the sink.CóBỏ khung: My brother fixed the sink.
It is clear that the plan needs changes.KhôngIt + tính từ + that; không dựng lại được câu.
It was at the market that she lost her wallet.CóShe lost her wallet at the market.
It is a shame that the concert was cancelled.KhôngIt + danh từ nhận xét + that.
It’s a song that my grandmother used to sing. (trả lời câu hỏi What are you humming?)KhôngCâu giới thiệu; it chỉ giai điệu đang ngân nga.
It is time that the children went to bed.KhôngCấu trúc It is time + quá khứ.
It was because of the fog that the ferry was delayed.CóThe ferry was delayed because of the fog.
It surprised everyone that Minh resigned.KhôngMệnh đề that là chủ ngữ thật.

Câu thứ năm là trường hợp tinh tế nhất: hình thức giống câu chẻ, chỉ ngữ cảnh cho biết đó là câu giới thiệu. Nếu câu hỏi trước là Who taught you that song?, câu trả lời It was my grandmother who taught me lại là câu chẻ. Bài nhận diện trên giấy thường tránh những câu mơ hồ như vậy, nhưng khi đọc văn bản thật thì cần chú ý.

Vì sao phân biệt đúng lại quan trọng khi dịch và viết lại câu

Khi dịch, nhầm câu chủ ngữ giả thành câu chẻ dẫn tới bản dịch lạ: It is important that you rest mà dịch “Chính quan trọng là bạn nghỉ ngơi” là sai; nên dịch “Điều quan trọng là bạn nghỉ ngơi” hoặc “Bạn cần nghỉ ngơi, điều này rất cần thiết”. Ngược lại, câu chẻ It was the doctor who told her to rest nên dịch có chữ “chính” hoặc cấu trúc nhấn: “Chính bác sĩ bảo cô ấy nghỉ ngơi”.

Khi viết lại câu, đề có thể cho một câu thường và yêu cầu “bắt đầu bằng It”. Nếu câu gốc là That he passed surprised us, đáp án là It surprised us that he passed — chủ ngữ giả, không phải câu chẻ. Nếu câu gốc là His result surprised us và đề yêu cầu nhấn his result, đáp án là It was his result that surprised us. Hai đề nhìn qua đều “bắt đầu bằng It” nhưng đòi hai cấu trúc khác nhau.

Khi tự soát bài luận, hiểu ranh giới này cũng giúp tránh lạm dụng. Nhiều người học viết liên tục It is … that và nghĩ mình đang dùng câu chẻ nhấn mạnh, trong khi phần lớn là câu nhận xét chủ ngữ giả. Câu chẻ thật chỉ nên xuất hiện khi có một thành phần cần soi đèn vào; câu nhận xét thì nên thay đổi cách mở đầu để văn không đều đều.

Bảng dấu hiệu nhận biết nhanh

Gom các dấu hiệu để bạn tra lại khi cần:

  • Bỏ It is/was và that/who mà dựng lại được câu đầy đủ, cùng nghĩa: câu chẻ.
  • Phần giữa là tính từ hoặc danh từ nhận xét (important, likely, a pity): chủ ngữ giả.
  • Đưa được mệnh đề that lên làm chủ ngữ: chủ ngữ giả.
  • It chỉ một vật, người đã nhắc tới: câu giới thiệu kèm mệnh đề quan hệ.
  • Có time, since, seem, appear hoặc động từ cảm xúc ngay sau it: cấu trúc riêng, không phải câu chẻ.
  • Tiêu điểm là cụm giới từ hoặc mệnh đề because rồi tới that: gần như chắc là câu chẻ.

Không cần học thuộc tên gọi từng cấu trúc. Điều quan trọng là thấy được câu đang nhấn một thành phần, đang nhận xét cả sự việc, hay đang giới thiệu một vật. Ba chức năng ấy dẫn tới ba cách dịch và ba cách dùng khác nhau, và nhận ra đúng chức năng là đã giải được phần lớn câu hỏi về cấu trúc này.

Câu hỏi thường gặp

It is important that có phải câu chẻ không?

Không. Đó là cấu trúc chủ ngữ giả, it đứng thay cho mệnh đề that phía sau. Có thể kiểm bằng cách đưa mệnh đề that lên đầu: That you rest is important. Câu chẻ thì không làm được như vậy, nên đây là cách phân biệt chắc chắn nhất.

It is a pity that có dịch là chính là điều đáng tiếc không?

Không nên. It is a pity that là câu nhận xét, dịch tự nhiên là thật tiếc là hoặc đáng tiếc là. Thêm chữ chính sẽ tạo cảm giác nhấn mạnh không có trong câu gốc và khiến câu tiếng Việt nghe lạ.

Câu It was a cat that I saw có phải câu chẻ không?

Tuỳ ngữ cảnh. Nếu người nói đang đính chính rằng thứ mình thấy là con mèo chứ không phải con chó, đó là câu chẻ. Nếu chỉ kể lại, câu này nghe hơi lạ và người bản ngữ thường nói I saw a cat. Ngữ cảnh quyết định cách hiểu.

Câu chẻ có thể bắt đầu bằng There is không?

Không. Câu chẻ chuẩn bắt đầu bằng It cộng động từ be. Câu với There is giới thiệu sự tồn tại của một vật hay người, như There is a man who wants to see you, không mang nghĩa nhấn chính người này chứ không phải ai khác.

Làm sao biết đề muốn câu chẻ hay câu chủ ngữ giả khi chỉ cho chữ It?

Nhìn câu gốc. Nếu câu gốc có mệnh đề that làm chủ ngữ hoặc đi sau tính từ nhận xét, đề muốn chủ ngữ giả. Nếu câu gốc là câu bình thường và đề gạch chân hoặc in đậm một thành phần, đề muốn câu chẻ nhấn thành phần đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138