NhanManh.comNhấn Mạnh
Câu chẻ It is/was … that/who

Câu chẻ trong tiếng Anh là gì? Cấu trúc It is/was … that giải thích từ gốc

Câu chẻ It is/was … that là gì, gồm ba phần nào, thành phần nào đưa lên được, cách chuyển câu thường sang câu chẻ từng bước và lúc nào nên dùng.

High school classroom in Hue at morning, teacher pointing at an empty whiteboard while students lean over open notebooks with blank pages, view from the back row, soft window light

Câu chẻ (cleft sentence) là câu được tách một câu thường thành hai vế để đẩy một thành phần ra phía trước và soi đèn vào nó, theo khuôn It is/was + thành phần được nhấn + that/who + phần còn lại. Ví dụ câu thường Lan found the keys (Lan tìm thấy chùm chìa khoá) có thể thành It was Lan who found the keys — chính Lan là người tìm thấy chùm chìa khoá, chứ không phải ai khác.

Câu chẻ không thêm thông tin mới về sự việc; nó chỉ đổi chỗ đặt trọng tâm. Bài này giải thích cấu trúc từ gốc: ba phần của câu chẻ, thành phần nào đưa lên được, cách chuyển câu từng bước và lúc nào nên dùng. Các bài khác trong chuyên mục đi sâu từng trường hợp: nhấn chủ ngữ, tân ngữ, trạng ngữ, câu chẻ phủ định, câu chẻ bị động và câu chẻ với đại từ.

Câu chẻ là gì và vì sao gọi là “chẻ”

Từ tiếng Anh cleft có nghĩa là bị tách đôi. Một câu đơn như My brother repaired the bike yesterday chỉ có một mệnh đề. Khi chuyển thành It was my brother who repaired the bike yesterday, câu có hai mệnh đề: mệnh đề chính It was my brother và mệnh đề phụ who repaired the bike yesterday. Nội dung không đổi — vẫn là anh trai sửa xe hôm qua — nhưng người nghe được báo rằng điều đáng chú ý nhất là ai sửa, không phải sửa cái gì hay sửa lúc nào.

Tiếng Việt cũng có cách nhấn tương tự bằng từ “chính”, “mới”, “là … mà”: “Chính anh trai mình sửa xe hôm qua”, “Anh trai mình mới là người sửa xe hôm qua”. Khác biệt là tiếng Việt thường chỉ cần thêm một từ, còn tiếng Anh phải dựng lại cả khung câu với It làm chủ ngữ hình thức. Chữ It ở đây không chỉ vật gì cả; nó giống chữ “trời” trong “trời mưa” của tiếng Việt — đứng đó cho câu đủ chủ ngữ.

Vì thế, khi dịch câu chẻ sang tiếng Việt, đừng dịch It thành “nó”. It was my brother who repaired the bike không phải “Nó là anh trai mình người đã sửa xe”, mà là “Chính anh trai mình đã sửa xe” hoặc “Người sửa xe là anh trai mình”. Hiểu được chức năng của It là bước đầu để không dịch ngô nghê và không viết sai khi làm bài viết lại câu.

Công thức chung: ba phần của một câu chẻ

Mọi câu chẻ với It đều dựng từ ba mảnh. Nắm được ba mảnh này thì các biến thể ở những bài sau chỉ là thay chi tiết.

PhầnGồm gìTrong câu It was in Hue that they first met
1. Khung mởIt + động từ be (is, was, will be, might be…), luôn ở số ítIt was
2. Tiêu điểmThành phần muốn nhấn: danh từ, đại từ, cụm giới từ, mệnh đề trạng ngữin Hue
3. Mệnh đề sauthat (hoặc who khi tiêu điểm là người) + phần còn lại của câu gốc, đã bỏ đi tiêu điểmthat they first met

Hai điều cần nhớ ngay từ đầu. Thứ nhất, động từ be ở khung mở đi với It nên là is/was, kể cả khi tiêu điểm là số nhiều: It was the twins who won, không viết It were the twins. Thứ hai, phần sau that là phần còn lại của câu gốc, không lặp lại tiêu điểm: viết It was in Hue that they first met, không viết It was in Hue that they first met there; với tân ngữ cũng vậy — It was the red bag that she bought, không thêm it sau bought.

Mệnh đề sau trông giống mệnh đề quan hệ nhưng không hoàn toàn là mệnh đề quan hệ. Vì vậy có những chỗ theo chuẩn trang trọng chỉ dùng that mà không dùng which, where hay when — bài riêng về chọn từ nối trong câu chẻ giải thích kỹ phần này.

Thành phần nào đưa lên làm tiêu điểm được, thành phần nào không

Chủ ngữ — được. Minh broke the window → It was Minh who broke the window. Đây là dạng gặp nhiều nhất; động từ phía sau chia theo chủ ngữ được nhấn.

Tân ngữ — được. She bought the red bag → It was the red bag that she bought. Với người, có thể dùng who, hoặc trang trọng hơn là whom, nhưng that vẫn phổ biến nhất.

Trạng ngữ thời gian, nơi chốn — được. They met in 2019 → It was in 2019 that they met. We stayed in Da Lat → It was in Da Lat that we stayed. Giới từ đi theo cụm lên phía trước.

Trạng ngữ lý do với because — được. He left because he was tired → It was because he was tired that he left. Chỉ because (và cụm because of) đứng tự nhiên ở vị trí này; các liên từ lý do khác như since, as thì không dùng trong câu chẻ.

Động từ chính — không được. Không có kiểu câu chẻ nào đưa riêng động từ repaired lên sau It was. Muốn nhấn hành động, tiếng Anh dùng câu chẻ giả với What (What he did was repair the bike) hoặc trợ động từ did — đó là những chủ đề khác trên trang.

Tính từ làm bổ ngữ — thường không được. Từ She is very patient không chuyển thành It is very patient that she is. Câu như vậy nghe sai với người bản ngữ trong hầu hết ngữ cảnh, nên bạn đừng dùng trong bài làm.

Câu thường và câu chẻ đặt cạnh nhau

Bảng dưới đây lấy một câu gốc — Mai sent the letter to her teacher on Monday — và chẻ theo từng thành phần. Đọc theo hàng ngang để thấy nghĩa nhấn khác nhau thế nào dù sự việc là một.

Nhấn vàoCâu chẻNghĩa nhấn trong tiếng Việt
Chủ ngữ MaiIt was Mai who sent the letter to her teacher on Monday.Chính Mai (chứ không phải bạn khác) gửi thư cho cô giáo vào thứ Hai.
Tân ngữ the letterIt was the letter that Mai sent to her teacher on Monday.Thứ Mai gửi cho cô vào thứ Hai là lá thư (chứ không phải bài tập).
Người nhận her teacherIt was her teacher that Mai sent the letter to on Monday.Người Mai gửi thư đến là cô giáo (chứ không phải mẹ).
Thời gian on MondayIt was on Monday that Mai sent the letter to her teacher.Mai gửi thư cho cô đúng vào thứ Hai (chứ không phải thứ Ba).

Ở hàng thứ ba, giới từ to bị để lại cuối mệnh đề sau. Văn viết trang trọng có thể đưa cả cụm giới từ lên: It was to her teacher that Mai sent the letter on Monday. Cả hai cách đều đúng; cách giữ giới từ ở cuối tự nhiên hơn khi nói.

Phần trong ngoặc ở cột nghĩa cho thấy đặc điểm quan trọng nhất của câu chẻ: nó ngầm đối lập tiêu điểm với một lựa chọn khác. Người nói chọn câu chẻ khi đang sửa lại hiểu lầm hoặc trả lời câu hỏi “ai, cái gì, khi nào”.

Câu chẻ ngầm nói “chứ không phải…”

Câu chẻ chứa sẵn một giả định: phần sau that được coi là điều cả hai bên đều đã biết. Khi nói It was Lan who called the police, người nói mặc định rằng đã có ai đó gọi cảnh sát, và thông tin mới duy nhất là người đó là Lan. Vì thế câu chẻ rất hợp để đính chính: A nói I heard Nam called the police. B đáp No, it was Lan who called them.

Giả định này cũng giải thích vì sao câu chẻ nghe kỳ nếu đặt ở đầu một đoạn khi người đọc chưa biết gì. Mở bài luận bằng một câu chẻ nhấn năm tháng mà trước đó không nhắc gì tới sự kiện thì người đọc sẽ hỏi: chuyện gì xảy ra, và tại sao phải nhấn năm? Trong văn viết, câu chẻ thường đứng sau khi chủ đề đã được giới thiệu, để kéo sự chú ý về một chi tiết then chốt.

Một hệ quả nữa: câu chẻ hiếm khi dùng để đưa tin hoàn toàn mới về mọi mặt. Câu It was a cat that knocked over the vase hợp khi mọi người đã thấy bình hoa đổ và đang đoán thủ phạm. Nếu chỉ kể lại chuyện, câu thường A cat knocked over the vase tự nhiên hơn. Khi nói, người bản ngữ còn có thể nhấn bằng giọng — lên giọng ở chữ Lan trong Lan called the police — nên câu chẻ xuất hiện nhiều trong văn viết, nơi không có ngữ điệu để dựa vào.

Chuyển câu thường sang câu chẻ theo năm bước

Thử với câu gốc The students planted these trees last spring và muốn nhấn last spring.

  1. Xác định thành phần cần nhấn và loại của nó: last spring là trạng ngữ thời gian, không có giới từ đi kèm.
  2. Xác định thì của câu gốc để chọn is hay was: câu gốc ở quá khứ (planted) nên dùng It was.
  3. Đặt tiêu điểm ngay sau khung mở: It was last spring.
  4. Chọn từ nối: tiêu điểm không phải người nên dùng that, được It was last spring that.
  5. Chép phần còn lại của câu gốc, bỏ tiêu điểm đã đưa lên, giữ nguyên thì: It was last spring that the students planted these trees. Đọc lại xem có lặp tiêu điểm, thiếu tân ngữ hay đổi thì không.

Làm lại với chủ ngữ: It was the students who planted these trees last spring. Với tân ngữ: It was these trees that the students planted last spring. Ba câu chung một sự việc nhưng trả lời ba câu hỏi khác nhau: khi nào, ai, cây nào.

Bước hai là bước hay sai nhất. Khung It is đi với câu gốc ở hiện tại, It was đi với câu gốc ở quá khứ là cách an toàn trong bài viết lại câu; trong giao tiếp vẫn có trường hợp lệch, được giải thích ở bài riêng về chọn thì trong câu chẻ.

Khi nào nên dùng câu chẻ và khi nào nghe nặng nề

Câu chẻ là công cụ mạnh nên dùng ít mới có tác dụng. Một số tình huống hợp và không hợp, kèm câu ví dụ tự viết:

  • Hợp: đính chính hiểu lầm — It wasn’t the manager who made the mistake; it was the new software. Người nghe đã biết có lỗi, chỉ chưa biết đúng nguồn gốc.
  • Hợp: trả lời câu hỏi “ai, cái gì, khi nào, ở đâu, vì sao” khi người nghe đã biết sự việc — It was at the airport that she lost her passport.
  • Hợp: nhấn lý do thật sự trong bài luận — It is because of poor planning that the project failed, not because of a lack of money.
  • Không hợp: dùng liên tục trong một đoạn — ba câu chẻ liền nhau làm văn giống đang tranh cãi, người đọc mệt vì chỗ nào cũng bị “soi đèn”.
  • Không hợp: câu kể chuyện bình thường khi chưa có gì để đối lập — It was at seven that I got up chỉ hợp nếu ai đó vừa nói sai giờ.
  • Cân nhắc: tin nhắn, email ngắn với bạn bè — nhấn giọng khi nói hoặc thêm actually thường tự nhiên hơn một câu chẻ đầy đủ.

Trong các bài viết lại câu, đề thường cho sẵn từ It hoặc It was ở đầu; lúc đó bạn chỉ việc áp năm bước ở trên. Ngoài bài tập, hãy tự hỏi: người đọc có đang chờ biết đúng chi tiết này không? Nếu có, câu chẻ là lựa chọn tốt. Nếu không, câu thường gọn và rõ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Câu chẻ và câu nhấn mạnh có phải là một?

Không hẳn. Câu chẻ là một kiểu của câu nhấn mạnh. Tiếng Anh còn nhấn bằng đảo ngữ, trợ động từ do, does, did, từ nhấn mạnh như the very hay itself, và ngữ điệu khi nói. Câu chẻ với It là cách nhấn bằng việc dựng lại khung câu, tách một thành phần ra làm tiêu điểm.

Có thể bỏ that trong câu chẻ không?

Khi tiêu điểm là tân ngữ hoặc trạng ngữ, văn nói thân mật có thể bỏ that, ví dụ It was the red bag she bought. Khi tiêu điểm là chủ ngữ thì không nên bỏ, vì mệnh đề sau sẽ thiếu chủ ngữ và nghe sai theo chuẩn. Trong bài làm và văn viết, giữ that là an toàn.

Câu chẻ thường được học ở trình độ nào?

Câu chẻ đơn giản như It was Nam who won thường xuất hiện ở trình độ trung cấp. Câu chẻ phủ định với not until, câu chẻ nhấn lý do, câu chẻ kèm động từ khuyết thiếu hay gặp ở trình độ cao hơn và trong các dạng bài viết lại câu thường gặp ở bậc phổ thông.

It ở đầu câu chẻ có thay bằng This hay That được không?

Trong câu chẻ chuẩn thì không. It là chủ ngữ hình thức, không chỉ vật cụ thể. Câu bắt đầu bằng This is hay That is rồi tới who hoặc that thường là câu giới thiệu kèm mệnh đề quan hệ, như This is the boy who called, nghĩa là đây là cậu bé đã gọi, không mang sắc thái chính người này chứ không phải ai khác.

Câu chẻ có dùng trong văn nói hằng ngày không?

Có, nhất là ở dạng rút gọn như It’s Lan who knows the answer hoặc câu hỏi Who was it that called? Tuy vậy, khi nói, người bản ngữ thường nhấn bằng giọng nhiều hơn. Câu chẻ trong văn nói hay xuất hiện lúc đính chính, tranh luận hoặc khi muốn làm rõ một chi tiết.

Một câu có thể chẻ hai thành phần cùng lúc không?

Không. Mỗi câu chẻ chỉ có một tiêu điểm. Muốn nhấn hai thứ, bạn tách thành hai câu hoặc chọn thứ quan trọng hơn rồi để thứ kia trong mệnh đề sau. Câu kiểu It was Lan on Monday who called là sai cấu trúc và khiến người đọc không biết đâu là trọng tâm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138