NhanManh.comNhấn Mạnh
Câu chẻ It is/was … that/who

Câu chẻ nhấn mạnh tân ngữ: It is … that + S + V và khi nào lược được that

Cách nhấn mạnh tân ngữ bằng câu chẻ It is/was … that: tân ngữ trực tiếp, tân ngữ sau giới từ, who hay whom, khi nào lược that, lỗi lặp tân ngữ.

University library reading room in Hanoi, a young woman seen from behind choosing between two closed hardback volumes on a wooden shelf, warm lamp light, wide shot

Để nhấn mạnh tân ngữ, bạn đưa tân ngữ lên sau It is/was, rồi viết that + chủ ngữ + động từ của câu gốc, bỏ tân ngữ ở vị trí cũ. Câu She ordered the fish soup thành It was the fish soup that she ordered — món cô ấy gọi là canh cá, chứ không phải món khác.

Khác với khi nhấn chủ ngữ, mệnh đề sau that lúc này có chủ ngữ riêng, nên động từ chia theo chủ ngữ đó chứ không theo tiêu điểm. Bài này đi qua tân ngữ trực tiếp, tân ngữ của giới từ, chuyện who hay whom, lúc nào lược được that và lỗi lặp tân ngữ mà người Việt rất hay mắc.

Tân ngữ là gì và nhấn tân ngữ để làm gì

Tân ngữ là người hoặc vật chịu tác động của động từ: trong Nam invited Mai, Mai là tân ngữ; trong We need more chairs, more chairs là tân ngữ. Câu hỏi để tìm tân ngữ là “chủ ngữ + động từ + ai/cái gì?”: Nam mời ai? — Mai.

Nhấn tân ngữ hữu ích khi mọi người đã biết hành động đã xảy ra, chỉ còn bàn về đối tượng của hành động. Ví dụ cả lớp biết Nam có mời một người đi xem phim; câu It was Mai that Nam invited trả lời đúng điều đang được bàn: người được mời là Mai. Nếu nói It was Nam who invited Mai, trọng tâm lại chuyển sang người mời — một câu chuyện khác.

Trong tiếng Việt, ý này thường diễn đạt bằng “Người mà Nam mời là Mai” hoặc “Nam mời chính Mai”. Hai cách dịch đều giúp thấy rõ phần đã biết (Nam mời một người) và phần mới (Mai). Khi dịch ngược sang tiếng Anh, nhận ra cặp “đã biết – mới” này sẽ giúp bạn chọn đúng thành phần để chẻ, thay vì chẻ đại thành phần đứng đầu câu.

Tân ngữ có thể là cụm danh từ dài, như the old photo album that grandma kept, hoặc danh động từ, như reading comics trong He enjoys reading comics. Khi chẻ, cả cụm đi lên nguyên khối: It is reading comics that he enjoys, not playing games. Chỉ cần nhớ phần sau that phải thiếu đúng chỗ mà tiêu điểm đã rời đi.

Công thức và ví dụ đặt cạnh nhau

Khuôn chung: It is/was + tân ngữ + that (who/whom với người) + chủ ngữ + động từ + phần còn lại.

Câu thườngCâu chẻ nhấn tân ngữNghĩa nhấn
I need your advice.It is your advice that I need.Điều mình cần là lời khuyên của bạn (không phải tiền).
They are building a new library.It is a new library that they are building.Thứ họ đang xây là thư viện mới.
My father wants a quiet weekend.It is a quiet weekend that my father wants.Điều bố muốn là một cuối tuần yên tĩnh.
We visited Ha Long Bay last summer.It was Ha Long Bay that we visited last summer.Nơi cả nhà đã đến là vịnh Hạ Long.
She called her brother first.It was her brother that/who she called first.Người được gọi đầu tiên là anh trai.

Ở hàng thứ tư, Ha Long Bay là tân ngữ của visited nên dùng that, không dùng where. Đây là khác biệt quan trọng so với khi tiêu điểm là cụm giới từ chỉ nơi chốn như in Ha Long. Ở hàng cuối, khi tân ngữ là người, that và who đều gặp; whom đúng theo ngữ pháp truyền thống nhưng nghe rất trang trọng.

Động từ trong mệnh đề sau chia theo chủ ngữ của nó (I need, my father wants), không theo tân ngữ đã được đưa lên.

Who, whom hay that khi tân ngữ là người

Ngữ pháp truyền thống phân biệt who (chủ ngữ) với whom (tân ngữ). Theo cách nhìn đó, câu chẻ nhấn tân ngữ chỉ người nên là It was Mai whom Nam invited. Câu này đúng, nhưng trong tiếng Anh hiện đại, kể cả văn viết thông thường, whom ở vị trí này nghe cứng và khá hiếm. Lựa chọn phổ biến nhất là that: It was Mai that Nam invited. Văn nói còn dùng who: It was Mai who Nam invited.

Vậy chọn thế nào? Trong bài luận, that là lựa chọn an toàn vì không ai bắt lỗi. Whom dùng được nếu bạn muốn giọng rất trang trọng, nhưng phải dùng đúng: whom chỉ đứng khi tiêu điểm là tân ngữ, không bao giờ khi tiêu điểm là chủ ngữ. Câu It was Mai whom invited Nam là sai.

Trong bài trắc nghiệm, nếu các lựa chọn có whom và which mà không có that, chọn whom cho tân ngữ chỉ người. Khi cả that lẫn whom cùng có mặt và câu chỉ nhận một đáp án, thực ra cả hai đều chấp nhận được về ngữ pháp — đó là đề chưa chặt, bạn nên hỏi lại giáo viên thay vì cố học thuộc một quy tắc không tồn tại.

Tân ngữ sau giới từ: để giới từ ở cuối hay đưa lên trước

Nhiều động từ cần giới từ trước tân ngữ: talk to, look for, depend on, agree with. Khi chẻ, bạn có hai cách. Cách thứ nhất, chỉ đưa danh từ lên và để giới từ ở cuối mệnh đề sau: It was the manager that I talked to. Cách thứ hai, đưa cả cụm giới từ lên: It was to the manager that I talked.

Cách thứ nhất tự nhiên trong văn nói và văn viết thông thường. Cách thứ hai trang trọng hơn và gặp nhiều trong văn bản học thuật, nhất là với các động từ có giới từ gắn với nghĩa trừu tượng: It is on public support that the project depends. So với It is public support that the project depends on, cả hai đều đúng.

Có một lỗi cần tránh: đưa cụm giới từ lên rồi vẫn để giới từ ở cuối, thành It was to the manager that I talked to — lặp giới từ. Ngược lại, cũng không được bỏ mất giới từ: It was the manager that I talked thiếu to, câu sai. Mẹo kiểm là đặt lại tiêu điểm vào chỗ trống trong mệnh đề sau: I talked to the manager — phải ra đúng một câu hoàn chỉnh, không thừa không thiếu.

Khi nào lược được that

Được lược khi tiêu điểm là tân ngữ, trong văn nói. It was the blue one (that) she chose. Mệnh đề sau đã có chủ ngữ she, nên that chỉ làm nhiệm vụ nối và có thể bỏ trong văn thân mật, tin nhắn, hội thoại.

Nên giữ trong văn viết và bài làm. Bản có that rõ ràng hơn, nhất là với câu dài. Bỏ that trong câu như It was the report the director signed yesterday dễ khiến người đọc hiểu thành câu giới thiệu “đó là bản báo cáo giám đốc ký hôm qua”, mất sắc thái nhấn.

Không lược khi tiêu điểm là chủ ngữ. Như đã nói ở bài về nhấn chủ ngữ, It was Lan broke the vase là sai chuẩn, vì mệnh đề sau mất chủ ngữ.

Cân nhắc khi tiêu điểm là trạng ngữ dài. It was in Can Tho that they opened their first shop — bỏ that ở đây không hẳn sai trong văn nói, nhưng câu nghe lỏng và khó theo; giữ lại thì an toàn hơn.

Một dấu hiệu nhận biết trong bài đọc. Khi gặp It’s the green one I want trong hội thoại, hãy hiểu đó là câu chẻ đã lược that, không phải lỗi. Nhận ra được dạng rút gọn này giúp bạn nghe hiểu nhanh hơn.

Lỗi lặp tân ngữ và các lỗi người Việt hay mắc

Tiếng Việt hay nói “Cái áo đó, mình mua nó ở chợ”, nên người học dễ mang thói quen giữ lại đại từ ở vị trí cũ. Dưới đây là các lỗi thường gặp, mỗi lỗi kèm câu sửa.

  • Lặp tân ngữ bằng đại từ: It was the blue shirt that I bought it. → It was the blue shirt that I bought.
  • Chia động từ theo tiêu điểm thay vì chủ ngữ thật: It is these books that my brother want. → It is these books that my brother wants. Chủ ngữ của động từ là my brother, số ít.
  • Dùng where cho danh từ chỉ nơi làm tân ngữ: It was Hoi An where we visited. → It was Hoi An that we visited.
  • Dùng whom cho chủ ngữ: It was the coach whom chose the team. → It was the coach who chose the team.
  • Đưa tân ngữ lên nhưng quên đổi trật tự phần sau: It was a bike that bought my father. → It was a bike that my father bought. Câu sai đọc lên như thể chiếc xe đạp mua bố.

Cả năm lỗi đều phát hiện được bằng một bước kiểm duy nhất: đặt tiêu điểm trở lại vào mệnh đề sau và đọc thành câu thường. Nếu câu thường thừa một chữ, thiếu một chữ hoặc vô nghĩa, câu chẻ có vấn đề.

Bài tập nhấn tân ngữ có đáp án

Viết lại mỗi câu bằng câu chẻ, nhấn phần in đậm. Đáp án ngay sau mũi tên; chỗ nào nhận nhiều cách được ghi rõ.

  1. Hung forgot his passport. → It was his passport that Hung forgot.
  2. We are waiting for the last bus. → It is the last bus that we are waiting for. Trang trọng hơn: It is for the last bus that we are waiting.
  3. The children love their grandparents’ garden. → It is their grandparents’ garden that the children love.
  4. My aunt met a famous chef in Hanoi. → It was a famous chef that/who my aunt met in Hanoi.
  5. The company needs experienced engineers. → It is experienced engineers that the company needs. Động từ needs giữ số ít vì chủ ngữ là the company.
  6. I borrowed Lan’s dictionary, not Minh’s. → It was Lan’s dictionary that I borrowed, not Minh’s.

Câu 5 là chỗ dễ sai nhất: thấy engineers số nhiều ngay trước that, nhiều người viết need. Hãy nhớ tiêu điểm đã rời khỏi mệnh đề sau; động từ chỉ nhìn chủ ngữ của chính mệnh đề đó.

Câu hỏi thường gặp

Nhấn tân ngữ có cần đổi động từ sang bị động không?

Không. Mệnh đề sau that giữ nguyên dạng chủ động như câu gốc, chỉ bỏ tân ngữ đã đưa lên. Nếu đổi sang bị động, bạn đang nhấn một thành phần của một câu khác, và phải viết lại toàn bộ cho khớp với câu bị động đó.

It is your advice that I need và What I need is your advice khác nhau thế nào?

Cả hai đều nhấn your advice. Câu với It gọn, thường mang sắc thái đối lập kiểu chứ không phải thứ khác. Câu với What đặt phần đã biết lên trước và để thông tin mới ở cuối, nghe tự nhiên khi giải thích. Dạng What là chủ đề của một chuyên mục khác trên trang.

Tân ngữ là đại từ như him, her thì chẻ thế nào?

Đưa đại từ lên sau It was, thường dùng dạng tân ngữ: It was her that they chose. Chuyện đại từ sau It is nên ở dạng I, he, she hay me, him, her có nhiều quan điểm và được bàn kỹ ở bài riêng về câu chẻ với đại từ. Trong giao tiếp, nhấn giọng vào her trong They chose her thường tự nhiên hơn.

Có chẻ được câu có hai tân ngữ không?

Được. Từ She gave her son a watch, có thể nhấn vật được tặng: It was a watch that she gave her son. Muốn nhấn người nhận, cách rõ nhất là thêm to: It was her son that she gave the watch to. Cách này giúp người đọc không nhầm ai nhận và cái gì được tặng.

Câu chẻ nhấn tân ngữ có dùng trong văn nói không?

Có, thường ở dạng rút gọn như It’s the red one I want, đặc biệt khi chọn đồ, gọi món hoặc đính chính. Trong văn nói, that hay bị lược sau tân ngữ. Khi viết bài luận hoặc thư trang trọng, nên giữ that cho rõ ràng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138