It was not until + thời điểm/sự việc + that + S + V (khẳng định) có nghĩa “mãi đến … thì … mới …”, dùng để nhấn rằng một việc xảy ra muộn hơn mong đợi. Câu thường He didn’t call his mother until ten o’clock thành câu chẻ It was not until ten o’clock that he called his mother — mãi đến mười giờ anh ấy mới gọi cho mẹ.
Điểm hay sai nhất là giữ phủ định hai lần: not đã chuyển lên khung mở, nên động từ sau that phải ở dạng khẳng định. Bài này giải thích vì sao, cách viết lại câu qua lại giữa các dạng, các biến thể ở hiện tại và tương lai, kèm bài tập có đáp án.
Nghĩa thật của not … until
Để hiểu câu chẻ, cần hiểu câu gốc trước. He didn’t call his mother until ten o’clock không có nghĩa “anh ấy không gọi cho mẹ”. Nó nghĩa là trước mười giờ thì không gọi, đến mười giờ thì gọi. Câu này có một phủ định cho khoảng thời gian trước mốc, và một khẳng định ngầm tại mốc.
Tiếng Việt diễn đạt cùng ý bằng “mãi đến … mới …” hoặc “phải đến … mới …”: “Phải đến mười giờ anh ấy mới gọi cho mẹ.” Chữ “mới” trong tiếng Việt chính là phần khẳng định ngầm đó. Khi dịch sang tiếng Anh, nhiều người viết He called his mother until ten o’clock — sai, vì until với động từ khẳng định chỉ hành động kéo dài tới mốc (gọi liên tục đến mười giờ), không phải hành động xảy ra muộn.
Vì thế nghĩa “mới” phải đi kèm phủ định trong câu tiếng Anh: not … until. Câu chẻ It was not until … that… chỉ là cách tách mốc thời gian ra phía trước để nhấn nó: chuyện muộn màng nằm ở mốc đó. Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy vì sao phần phủ định không thể xuất hiện hai lần trong cùng một câu.
Công thức và ví dụ đặt cạnh nhau
Khuôn: It is/was not until + mốc thời gian (cụm từ hoặc mệnh đề) + that + S + V (khẳng định).
| Câu thường với not … until | Câu chẻ | Nghĩa |
|---|---|---|
| She didn’t learn to drive until she was thirty. | It was not until she was thirty that she learned to drive. | Mãi đến năm ba mươi tuổi cô ấy mới học lái xe. |
| We didn’t know the result until the next morning. | It was not until the next morning that we knew the result. | Phải đến sáng hôm sau cả nhóm mới biết kết quả. |
| The shop didn’t open until 2015. | It was not until 2015 that the shop opened. | Mãi đến năm 2015 cửa hàng mới mở. |
| I didn’t understand the joke until Lan explained it. | It was not until Lan explained the joke that I understood it. | Phải đến khi Lan giải thích, mình mới hiểu câu đùa. |
Mốc thời gian có thể là cụm từ (the next morning, 2015) hoặc cả một mệnh đề (she was thirty, Lan explained the joke). Khi mốc là mệnh đề, nên đặt danh từ đầy đủ ở vế nào xuất hiện trước và đại từ ở vế sau, như hàng cuối, để người đọc không phải đoán it chỉ cái gì.
Văn nói hay rút gọn thành It wasn’t until…; văn viết trang trọng giữ It was not until…. Hai dạng cùng nghĩa, chỉ khác mức trang trọng.
Vì sao động từ sau that ở khẳng định
Phủ định đã nằm ở khung mở. Chữ not trong It was not until chính là phủ định của câu gốc, đã được chuyển lên. Giữ thêm didn’t ở mệnh đề sau là phủ định hai lần, nghĩa bị đảo hoặc vô nghĩa.
Mệnh đề sau là phần “mới” khẳng định. Phần sau that nói điều cuối cùng đã xảy ra: anh ấy gọi, cô ấy học lái xe. Chính vì thế nó ở thể khẳng định, tương đương chữ “mới” trong tiếng Việt.
Câu sai và câu đúng. Sai: It was not until ten o’clock that he didn’t call his mother. Đúng: It was not until ten o’clock that he called his mother.
Động từ sau that chia ở quá khứ đơn bình thường. Không dùng did he call trong mệnh đề sau. Trật tự đảo did he call thuộc về cấu trúc đảo ngữ Not until … did he call, là một cấu trúc khác được bàn ở chuyên mục đảo ngữ.
Mệnh đề mốc cũng ở khẳng định. Trong It was not until she was thirty, phần she was thirty là mốc, không có phủ định. Phủ định duy nhất của cả câu là chữ not ngay sau was.
Viết lại câu qua lại: not … until, câu chẻ và các dạng gần nghĩa
Dạng bài viết lại câu thường gặp yêu cầu chuyển giữa các cách diễn đạt cùng nghĩa. Lấy câu gốc Nam didn’t start studying seriously until he failed the first test.
- Câu chẻ: bỏ didn’t, đưa not until lên khung mở, động từ về quá khứ khẳng định → It was not until he failed the first test that Nam started studying seriously.
- Dùng only when (gần nghĩa) → Nam started studying seriously only when he failed the first test. Câu này cũng diễn đạt ý phải chờ tới một điều kiện, giọng hơi khác nhưng thường được chấp nhận trong bài viết lại câu.
- Dùng câu chẻ với only when → It was only when he failed the first test that Nam started studying seriously. Dạng này gần nghĩa với câu ở bước 1 và cũng giữ trật tự thường sau that.
- Đảo ngữ Not until … did… — chỉ nêu để so sánh, thuộc chuyên mục đảo ngữ: Not until he failed the first test did Nam start studying seriously. Ở đây trợ động từ did đứng trước chủ ngữ ở mệnh đề chính.
- Kiểm lại: trong câu chẻ, mệnh đề sau that có trật tự thường (Nam started); trong đảo ngữ, trợ động từ đứng trước chủ ngữ (did Nam start). Trộn hai khuôn là lỗi rất hay gặp.
Về vị trí tên riêng: trong câu chẻ, có thể để đại từ he trong mốc thời gian và tên Nam ở mệnh đề sau như bước 1, hoặc ngược lại: It was not until Nam failed the first test that he started studying seriously. Cả hai đều đúng, miễn người đọc biết he chỉ ai.
It is not until ở hiện tại và tương lai
Phần lớn ví dụ dùng It was vì chuyện “mãi đến … mới …” thường kể lại việc đã qua. Nhưng khuôn này dùng được cho sự thật chung hoặc thói quen: It is not until you live alone that you realise how much your parents did for you. — Phải đến khi sống một mình, bạn mới nhận ra bố mẹ đã làm cho mình nhiều đến đâu. Mệnh đề mốc và mệnh đề sau đều ở hiện tại đơn.
Với tương lai, khung mở dùng will: It won’t be until next month that we know the final schedule. Mệnh đề sau thường ở hiện tại đơn (we know); dạng that we will know cũng có người dùng, nhưng lặp will hai lần khiến câu nặng, nên tránh trong văn viết.
Khi mốc là mệnh đề ở tương lai, mệnh đề mốc dùng hiện tại theo quy tắc mệnh đề thời gian: It won’t be until the rain stops that the workers can continue. Đây là hai tầng quy tắc chồng lên nhau — câu chẻ phủ định và mệnh đề thời gian — nên dễ sai; luyện vài câu là quen tay.
Lỗi người Việt hay mắc với It was not until
Các lỗi dưới đây xuất hiện rất thường xuyên trong bài viết của học sinh. Mỗi lỗi kèm câu sửa.
- Giữ phủ định ở mệnh đề sau: It was not until 9 p.m. that she didn’t leave the office. → …that she left the office.
- Đảo ngữ trong mệnh đề sau: It was not until 9 p.m. that did she leave. → …that she left.
- Dùng when thay that: It was not until 9 p.m. when she left. → …that she left.
- Dùng till trong bài luận: till đúng nghĩa nhưng thân mật; trong văn viết trang trọng nên dùng until.
- Viết thiếu not: It was until 9 p.m. that she left — câu mất hẳn nghĩa “mãi đến … mới”.
- Dùng sai thì ở khung mở: câu gốc quá khứ mà viết It is not until last year that… → It was not until last year that….
Sáu lỗi này có chung gốc: người viết trộn câu chẻ với đảo ngữ, hoặc dịch từng chữ từ tiếng Việt. Ghi nhớ hình ảnh “phủ định lên đầu, mệnh đề sau khẳng định, trật tự thường” là tránh được gần hết.
Một mẹo tự kiểm khi làm bài: đọc riêng mệnh đề sau that như một câu độc lập. She left the office — đúng, đó là việc cuối cùng đã xảy ra. Nếu câu độc lập ấy có not, có trợ động từ đứng trước chủ ngữ, hoặc nghe như câu hỏi, thì bạn đã đưa nhầm một phần của khung mở hay của đảo ngữ vào đây.
Bài tập viết lại có đáp án
Viết lại các câu sau bằng It was not until … that, hoặc It is not until, It won’t be until khi phù hợp với thì của câu gốc.
- They didn’t leave until the rain stopped. → It was not until the rain stopped that they left.
- He didn’t realise his mistake until he read the email again. → It was not until he read the email again that he realised his mistake.
- The baby didn’t fall asleep until midnight. → It was not until midnight that the baby fell asleep.
- Many people don’t appreciate their health until they get ill. → It is not until they get ill that many people appreciate their health.
- We won’t get the results until Friday. → It won’t be until Friday that we get the results.
- Linh didn’t start learning English until she was twelve. → It was not until she was twelve that Linh started learning English.
Ở câu 4 và 5, khung mở theo thì của câu gốc: hiện tại cho điều thường thấy, tương lai với won’t be. Câu 5 cũng có thể viết It will not be until Friday that we get the results; dạng rút gọn và dạng đầy đủ đều đúng, dạng đầy đủ hợp văn viết hơn.
Câu hỏi thường gặp
It was not until và Not until … did có nghĩa khác nhau không?
Nghĩa gần như giống nhau, đều là mãi đến … mới …. Khác ở cấu trúc: câu chẻ giữ trật tự thường sau that, còn đảo ngữ đưa trợ động từ lên trước chủ ngữ. Đảo ngữ nghe trang trọng, văn chương hơn; câu chẻ dùng được rộng hơn trong văn viết thông thường.
Có thể viết It was only when … that không?
Có. It was only when he failed the test that he started studying gần nghĩa với It was not until he failed the test that he started studying. Cả hai nhấn việc phải chờ tới một mốc hoặc một điều kiện. Dạng only when hơi nhấn điều kiện hơn là thời điểm.
Sau that có dùng thì quá khứ hoàn thành được không?
Thường không cần. Câu chẻ này đặt hai việc theo trình tự rõ ràng: mốc trước, hành động sau, nên quá khứ đơn là đủ. Trong bài viết lại câu, hãy giữ thì như câu gốc thay vì tự đổi sang quá khứ hoàn thành.
Tại sao không dịch until là cho đến khi?
Có thể dịch như vậy khi động từ chỉ hành động kéo dài, ví dụ We waited until noon là chờ cho đến trưa. Nhưng với not … until và câu chẻ, dịch cho đến khi … không … dễ ra câu tiếng Việt ngược nghĩa. Dịch theo mãi đến … mới … giữ đúng ý nhất.
Có dùng It was not before … that được không?
Không nên. Khuôn quen thuộc và chuẩn là not until. Có cách nói khác với before như It was not long before they became friends, nhưng đó là cấu trúc khác, nghĩa là chẳng bao lâu sau họ thành bạn, không mang nghĩa mãi đến … mới ….