NhanManh.comNhấn Mạnh
Câu chẻ giả với What và All

Phân biệt câu chẻ What và câu chẻ It is … that: khi nào dùng cái nào

Câu chẻ What và It is … that cùng nhấn mạnh nhưng khác vị trí tiêu điểm và loại thành phần nhấn được. Bảng so sánh, cách chọn và bài tập có đáp án.

Two Vietnamese students in Ho Chi Minh City comparing two blank notebooks side by side on a library table, shot from directly above, cool morning light, violet bookmarks

Câu chẻ It is … that đặt phần được nhấn ngay sau It is, thường để đối lập hoặc sửa một điều người nghe đang nghĩ; câu chẻ What đặt phần được nhấn ở cuối câu, sau một vế dựng sẵn câu hỏi ngầm. It was Lan who found the keys. nhấn rằng chính Lan chứ không phải ai khác. What Lan found was the keys. nhấn rằng thứ Lan tìm thấy là chùm chìa khoá.

Hai cấu trúc còn khác nhau ở loại thành phần nhấn được: It nhấn tốt người, thời gian, nơi chốn, cụm giới từ; What nhấn tốt hành động, cả sự việc, mệnh đề dài. Bài này đặt hai cấu trúc cạnh nhau, chỉ ra chỗ chỉ một bên làm được, chỗ cả hai đều được nhưng khác sắc thái, cách chọn khi viết lại câu và một bài tập có đáp án.

Đặt hai cấu trúc cạnh nhau

Cùng một câu gốc, mỗi dòng nhấn một thành phần. Ô ghi "không tự nhiên" là chỗ cấu trúc đó không dùng được hoặc nghe rất gượng.

Câu gốc và phần nhấnCâu chẻ ItCâu chẻ What
Minh broke the window. — nhấn MinhIt was Minh who broke the window.Không tự nhiên (What không dùng cho người); dùng The person who broke the window was Minh.
Nhấn the windowIt was the window that Minh broke.What Minh broke was the window.
Nhấn hành động broke the windowKhông dùng đượcWhat Minh did was (to) break the window.
Minh broke it on Sunday. — nhấn on SundayIt was on Sunday that Minh broke it.Không tự nhiên; dùng The day Minh broke it was Sunday.
The window broke. — nhấn cả sự việcKhông dùng đượcWhat happened was that the window broke.

Bảng cho thấy hai cấu trúc không thay thế nhau hoàn toàn mà bổ sung cho nhau. Chỉ có dòng thứ hai, khi phần nhấn là tân ngữ chỉ vật, cả hai cùng dùng được; và ngay cả ở đó, nghĩa nhấn cũng khác nhau như phần sau sẽ giải thích.

Khác ở vị trí tiêu điểm và thông tin cũ, mới

Trong câu chẻ It, phần được nhấn đứng sớm, ngay sau It is/was, và mệnh đề that phía sau thường là điều người nghe đã biết hoặc đã được nhắc. Câu It was Minh who broke the window. giả định mọi người đều biết cửa sổ bị vỡ; điều mới, và đáng nhấn, là người làm vỡ. Vì thế câu chẻ It rất hợp để sửa lại thông tin sai: No, it was Minh who broke it, not his brother.

Câu chẻ What làm ngược lại về vị trí: mệnh đề What đứng đầu chứa điều đã biết hoặc đang được chờ, phần mới dồn về cuối, đúng chỗ tiếng Anh vẫn đặt thông tin mới trong câu thường. Câu What Minh broke was the window. giả định mọi người biết Minh làm vỡ thứ gì đó; điều đáng nói là thứ đó là cửa sổ. Câu chẻ What vì vậy giống một màn "đặt câu hỏi rồi trả lời", ít mang tính cãi lại hơn câu chẻ It.

Từ đó có thể rút ra một cách thử nhanh: hãy hình dung câu hỏi mà câu chẻ đang trả lời. It was Minh who broke the window. trả lời câu "Ai làm vỡ cửa sổ, có phải em trai Minh không?". What Minh broke was the window. trả lời câu "Minh làm vỡ cái gì?". Hai câu hỏi khác nhau thì câu chẻ phù hợp cũng khác nhau.

Khi nói, hai cấu trúc còn khác nhau ở chỗ đặt trọng âm. Trong câu chẻ It, giọng nhấn rơi vào phần đứng sau It is: It was MINH who broke it. Trong câu chẻ What, giọng nhấn thường rơi về cuối: What Minh broke was the WINDOW. Nắm được điều này giúp bạn đọc câu cho tự nhiên và nghe ra người khác đang nhấn vào đâu.

Chỗ câu chẻ It làm được mà What thì khó

Một số loại thành phần gần như chỉ đi được với câu chẻ It, hoặc nếu dùng What thì phải đổi sang khuôn danh từ. Những trường hợp thường gặp:

  • Người: It was my grandmother who taught me to cook. What không dùng cho người.
  • Thời gian: It was in the summer of that year that we moved. Với What phải đổi thành The time we moved was…, nghe nặng hơn.
  • Nơi chốn có giới từ: It was at the bus station that I lost my phone.
  • Lý do với because: It was because of the rain that the match was cancelled.
  • Khuôn Not until: It was not until midnight that he came home. Khuôn này thuộc riêng câu chẻ It, câu chẻ What không có dạng tương đương.
  • Đối lập trực tiếp: It is the price, not the quality, that worries customers.

Điểm chung của các trường hợp trên là phần được nhấn ngắn, chỉ một cụm danh từ hay cụm giới từ, và được đặt vào thế đối lập với khả năng khác. Đây là sở trường của câu chẻ It.

Chỗ câu chẻ What làm được mà It thì không

Ngược lại, câu chẻ What có ba vùng mà câu chẻ It gần như không với tới:

  • Hành động, cụm động từ: What she did was (to) apologise to everyone. Không có câu chẻ It nào đặt được cụm apologise to everyone vào giữa.
  • Cả một sự việc: What happened was that the power went off. Câu chẻ It chỉ nhấn được thành phần trong câu, không nhấn được cả câu.
  • Mệnh đề dài làm tân ngữ: What I realised was that nobody had read the instructions. Viết It was that nobody had read the instructions that I realised là sai.
  • Dạng hướng dẫn, khuyên bảo: What you should do is call the shop first.
  • Tính từ (ít gặp): What she was was exhausted. nghe vụng nhưng đúng; câu chẻ It không làm được.

Nói cách khác, khi phần muốn nhấn "to" — một hành động, một chuyện, một ý dài — câu chẻ What là lựa chọn tự nhiên. Khi phần muốn nhấn "nhỏ" và cần đối lập, câu chẻ It hợp hơn.

Khi cả hai cùng đúng: chọn theo ý muốn nói

Tân ngữ chỉ vật. It was the blue dress that she bought. và What she bought was the blue dress. đều đúng. Câu It ngụ ý đối lập: chiếc váy xanh chứ không phải chiếc váy đỏ mà ai đó tưởng. Câu What ngụ ý trả lời: cô ấy đã mua gì à, là chiếc váy xanh.

Chủ ngữ chỉ vật. It was the noise that kept me awake. nhấn rằng chính tiếng ồn, không phải cái nóng. What kept me awake was the noise. nghe như đang giải thích vì sao mất ngủ. Trong lời kể, câu What tự nhiên hơn; khi đính chính, câu It mạnh hơn.

Văn viết học thuật. Câu chẻ It hay dùng để nhấn nguyên nhân hoặc yếu tố quyết định: It is this assumption that the study questions. Câu chẻ What hay dùng để chuyển ý: What these results suggest is that… Bạn có thể dùng cả hai trong cùng một bài, mỗi cái ở đúng chức năng của nó.

Đối chiếu với cách nhấn mạnh trong tiếng Việt

Tiếng Việt có hai nhóm khuôn nhấn mạnh khá tương ứng với hai loại câu chẻ. Nhóm thứ nhất là "chính… mới…", "chính… là người…", "đúng… thì…": Chính Minh mới là người làm vỡ cửa sổ. Khuôn này đặt đối tượng lên trước để đối lập, rất gần câu chẻ It. Khi dịch sang tiếng Anh, It was Minh who broke the window. là lựa chọn tự nhiên nhất.

Nhóm thứ hai là "cái/điều/việc… là…": Cái Minh làm vỡ là cửa sổ., Việc Minh làm là xin lỗi cả lớp., Chuyện xảy ra là mất điện. Khuôn này dựng trước một câu hỏi ngầm rồi trả lời ở cuối, rất gần câu chẻ What. Dịch sang tiếng Anh, bạn dùng What Minh broke was…, What Minh did was…, What happened was….

Đối chiếu như vậy giúp tránh một lỗi phổ biến: dịch mọi câu có "chính" thành câu chẻ What, hoặc dịch mọi câu có "điều mà" thành câu chẻ It. Một mẹo đơn giản là hỏi lại câu tiếng Việt đang làm gì. Nếu nó đang cãi lại, đính chính, chỉ đích danh ai hay cái gì, hãy nghĩ tới It. Nếu nó đang giải thích, kể, đưa ra câu trả lời cho một thắc mắc, hãy nghĩ tới What.

Cách chọn khi viết lại câu

Khi đề cho câu gốc và yêu cầu viết lại để nhấn một phần, nếu đề không cho sẵn từ mở đầu, bạn có thể đi theo các bước dưới đây:

  1. Xác định phần cần nhấn và loại của nó: người, vật, hành động, thời gian, nơi chốn, cả sự việc.
  2. Nếu là người, thời gian, nơi chốn, cụm giới từ: chọn câu chẻ It (It was … who/that…).
  3. Nếu là hành động hoặc cả sự việc: chọn câu chẻ What (What … did was…, What happened was…).
  4. Nếu là vật: cả hai đều được; xét xem ngữ cảnh đang đối lập (dùng It) hay đang giải thích (dùng What).
  5. Đọc lại để kiểm thì của to be, từ thừa, và đảo ngữ nhầm kiểu câu hỏi.

Trong nhiều bài tập, đề đã cho từ đầu câu là It hoặc What. Khi đó bước quan trọng nhất là bước 5, vì lỗi thường không nằm ở chọn cấu trúc mà ở chi tiết chia động từ và từ nối.

Bài tập có đáp án

Viết lại mỗi câu theo cấu trúc phù hợp để nhấn phần trong ngoặc. Câu nào cả hai cấu trúc đều được thì đáp án ghi cả hai.

  1. Hoa won the prize. (nhấn Hoa) — It was Hoa who won the prize. (that thay who cũng được)
  2. He sold his motorbike. (nhấn hành động) — What he did was (to) sell his motorbike.
  3. We met in Da Lat. (nhấn in Da Lat) — It was in Da Lat that we met.
  4. The traffic made us late. (nhấn the traffic) — It was the traffic that made us late. hoặc What made us late was the traffic.
  5. The bridge collapsed. (nhấn cả sự việc) — What happened was that the bridge collapsed.
  6. She did not reply until Friday. (nhấn until Friday) — It was not until Friday that she replied.

Câu 6 cần để ý: câu gốc phủ định did not reply, nhưng trong câu chẻ It was not until… that, mệnh đề sau that trở lại khẳng định she replied. Đây là lỗi hay gặp nhất ở dạng này.

Câu hỏi thường gặp

Câu chẻ What có phải là một loại câu chẻ It không?

Không. Đó là hai cấu trúc khác nhau cùng thuộc nhóm câu chẻ. Câu chẻ It dùng chủ ngữ giả It cộng to be cộng mệnh đề that. Câu chẻ What dùng một mệnh đề What làm chủ ngữ cộng to be cộng phần được nhấn. Tên gọi câu chẻ giả chỉ để phân biệt với dạng It.

Có thể dùng What để nhấn thời gian như It was in 2020 that không?

Không theo cách trực tiếp. What không thay cho thời gian. Bạn có thể dùng khuôn danh từ The year we moved was 2020, nhưng câu này nghe khác hẳn và ít tự nhiên hơn câu chẻ It. Với thời gian, câu chẻ It là lựa chọn chuẩn.

Câu chẻ nào trang trọng hơn?

Không có cái nào trang trọng hơn hẳn. Cả hai đều dùng trong văn nói và văn viết. Mức trang trọng nằm ở từ vựng đi kèm. Câu chẻ It hơi hay gặp hơn trong văn viết lập luận khi cần nhấn yếu tố quyết định, còn câu chẻ What phổ biến trong văn nói vì giúp người nói có thời gian sắp xếp ý.

Trong một đoạn văn có nên dùng cả hai loại câu chẻ không?

Được, nếu mỗi câu ở đúng chức năng. Nhưng một đoạn ngắn không nên có quá một hoặc hai câu chẻ. Câu nhấn mạnh có tác dụng vì nó khác các câu xung quanh; dùng dày đặc thì không câu nào còn nổi bật nữa.

Câu chẻ It nhấn được động từ nếu dùng V-ing không?

Có một dạng như It was shouting at the waiter that annoyed me, trong đó shouting at the waiter là cụm danh động từ làm chủ ngữ. Câu này đúng ngữ pháp nhưng hơi nặng. Muốn nhấn hành động của một người, câu chẻ What với did vẫn tự nhiên hơn nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138