NhanManh.comNhấn Mạnh
Câu chẻ giả với What và All

Câu chẻ với What (câu chẻ giả): công thức What + S + V + be và cách dùng

Câu chẻ với What tách câu thành hai vế để dồn sự chú ý vào phần cuối. Công thức, các loại tiêu điểm, cách chuyển từ câu thường và bài tập có đáp án.

High school student in Hanoi writing in a notebook with blank pages at a wooden desk by a window, seen from behind the shoulder, morning light, violet pencil case

Câu chẻ với What (còn gọi là câu chẻ giả, tiếng Anh là pseudo-cleft hay wh-cleft) là câu được tách làm hai vế: vế đầu là một mệnh đề bắt đầu bằng What, vế sau là phần thông tin muốn nhấn, nối với nhau bằng động từ to be. Câu thường I need a long holiday. trở thành What I need is a long holiday. — nghĩa gần như không đổi, nhưng người nghe được "giữ lại" một nhịp để chờ phần quan trọng nằm ở cuối câu.

Công thức gọn nhất là What + chủ ngữ + động từ + is/was + phần được nhấn. Phần được nhấn có thể là một danh từ, một cụm động từ, một mệnh đề that, đôi khi là tính từ. Bài này đi từ cơ chế, công thức, cách chuyển câu thường sang câu chẻ, giới hạn của What, cho tới cách nói tương đương trong tiếng Việt và một bài tập ngắn có đáp án ở cuối.

Câu chẻ What hoạt động thế nào

Trong một câu tiếng Anh bình thường, phần thông tin mới thường rơi về cuối câu. Câu chẻ What tận dụng chính thói quen đó: người nói gói phần "đã biết" hoặc "đang được chờ" vào mệnh đề What, đặt nó lên đầu, rồi dùng động từ to be như một cái bản lề để mở ra phần mới. So sánh hai câu: She wants a quieter flat. và What she wants is a quieter flat. Câu thứ nhất chỉ báo tin. Câu thứ hai ngầm nói rằng mọi người đang thắc mắc cô ấy muốn gì, và đây là câu trả lời.

Gọi là "câu chẻ" vì một câu đơn bị chẻ ra thành hai phần có động từ riêng: mệnh đề What có động từ của nó (wants), còn cả câu có động từ chính là is. Gọi là "giả" để phân biệt với câu chẻ It is … that, vốn được xem là dạng câu chẻ điển hình. Về mặt ngữ pháp, mệnh đề What ở đây là một mệnh đề danh từ đóng vai chủ ngữ; What mang nghĩa "cái mà", "điều mà", tương đương the thing that.

Điểm cần nhớ: mệnh đề What tự nó đã chứa đại từ quan hệ, nên không thêm that hay which phía sau. Viết What that I need is… là sai. Và vì What đã đóng vai tân ngữ của động từ trong mệnh đề, cũng không được lặp lại tân ngữ: What I need it is… cũng sai.

Công thức và các loại phần được nhấn

Phần đứng sau is/was quyết định câu đang nhấn cái gì. Bảng dưới xếp theo loại thường gặp, mỗi dòng có câu thường và câu chẻ đặt cạnh nhau để bạn so.

Phần được nhấnCâu thườngCâu chẻ WhatGhi chú
Danh từ, cụm danh từWe need more time.What we need is more time.Dạng phổ biến nhất
Cụm động từHe fixed the printer.What he did was (to) fix the printer.Phải mượn do/did trong mệnh đề What
Mệnh đề thatThe plan is too expensive, I think.What I think is that the plan is too expensive.that sau is có thể lược trong văn nói
V-ingShe is rewriting the report.What she is doing is rewriting the report.Mệnh đề What ở thì tiếp diễn thì vế sau dùng V-ing
Tính từ (ít gặp)He was rude.What he was was rude.Đúng ngữ pháp nhưng nghe vụng vì lặp was was; nên tránh trong bài viết

Dòng cuối được đưa vào để bạn biết nó tồn tại chứ không phải để bắt chước. Với tính từ, cách tự nhiên hơn thường là dùng từ nhấn mạnh hoặc viết lại hẳn, chẳng hạn He was really rude. Dạng nhấn hành động với did và dạng tiếp diễn có bài riêng trong danh mục này, phần này chỉ giới thiệu để bạn thấy toàn cảnh.

Chuyển câu thường sang câu chẻ What trong bốn bước

Khi gặp dạng bài viết lại câu bắt đầu bằng What, bạn có thể làm theo trình tự dưới đây. Ví dụ xuyên suốt: Tom forgot the tickets., yêu cầu nhấn vào thứ Tom quên.

  1. Xác định phần muốn nhấn. Ở đây là the tickets, tức tân ngữ của forgot.
  2. Rút phần đó ra, phần còn lại thành mệnh đề What: What Tom forgot. Giữ nguyên thì của động từ, không đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ vì đây không phải câu hỏi.
  3. Chọn to be theo thì của câu gốc. Câu gốc ở quá khứ nên dùng was: What Tom forgot was…
  4. Đặt phần được nhấn vào cuối: What Tom forgot was the tickets. Đọc lại xem nghĩa có giữ nguyên không, và kiểm xem có thừa that, it hay trợ động từ đảo nào không.

Lỗi hay gặp nhất ở bước hai là viết theo trật tự câu hỏi: What did Tom forget was the tickets. Câu này sai vì mệnh đề What ở đây là mệnh đề danh từ, theo trật tự khẳng định chủ ngữ đứng trước động từ. Một lỗi khác ở bước ba là chọn were vì thấy tickets số nhiều; chuyện chia số ít hay số nhiều có điểm phức tạp riêng, nhưng was trong câu này luôn được chấp nhận.

What dùng cho gì, không dùng cho gì

What chỉ thay cho vật, việc, ý tưởng. Mệnh đề What mang nghĩa "cái mà", "điều mà", nên dùng được khi phần được nhấn là đồ vật, sự việc, hành động, lời nói hay suy nghĩ. Khi phần được nhấn là người, tiếng Anh chuẩn không dùng Who I met was… theo kiểu câu chẻ; thay vào đó dùng danh từ chung: The person I met was your teacher. hoặc chuyển sang câu chẻ It: It was your teacher (who) I met.

Nơi chốn, thời gian, lý do, cách thức thường đi với danh từ chung. Có câu như Where we went was a small fishing village. nhưng nghe khá gượng. Dạng tự nhiên hơn là The place we went to was a small fishing village. Tương tự, The reason (why) she left…, The day we met…, The way he speaks… Nhóm cấu trúc này được bàn kỹ trong bài về The thing, The reason, The place của danh mục.

How và Why vẫn xuất hiện nhưng hạn chế. Câu How you do it is up to you. rất tự nhiên, nhưng đó thường được xem là một mệnh đề danh từ làm chủ ngữ hơn là câu chẻ thực thụ. Khi làm bài, nếu đề yêu cầu bắt đầu bằng What thì bám What; nếu đề cho từ khác, đừng tự đổi.

What có thể làm chủ ngữ của chính mệnh đề. Ví dụ What worries me is the cost. — ở đây What là chủ ngữ của worries, nên động từ chia số ít. Dạng này rất hay dùng với các động từ chỉ cảm xúc: What surprised us was…, What annoys her is…

Tiếng Việt nói "Điều… là…" và chỗ dễ dịch lệch

Tiếng Việt có sẵn một khuôn rất gần: Điều mình cần là thời gian., Cái anh ấy muốn là một căn phòng yên tĩnh., Việc cô ấy làm là gọi cảnh sát. Vì quen khuôn này nên người Việt thường dịch máy móc: "Điều mà" thành The thing which hay What that. Cách dịch an toàn là: "Điều/Cái + (mà) + chủ ngữ + động từ" tương ứng với What + chủ ngữ + động từ, không thêm gì khác.

Chỗ lệch thứ hai là động từ "là". Trong tiếng Việt, "là" không đổi theo thì, còn tiếng Anh phải chọn is hay was. Câu Điều làm cả lớp bất ngờ là bài kiểm tra bị hoãn. kể chuyện đã xảy ra nên phải dùng What surprised the whole class was that the test had been postponed. Lưu ý vế sau cũng lùi thì theo mạch kể quá khứ.

Chỗ lệch thứ ba là tiếng Việt hay nhấn bằng "chính… mới…" hoặc "đến… cũng…". Những khuôn này gần câu chẻ It hơn là câu chẻ What, vì chúng làm nổi một đối tượng để đối lập với đối tượng khác. Câu chẻ What thì giống kiểu "nói thẳng ra là", "cái cần bàn là" — nó dựng một câu hỏi ngầm rồi tự trả lời. Hiểu được khác biệt này, bạn sẽ chọn đúng cấu trúc khi dịch từ tiếng Việt sang thay vì dùng một khuôn cho mọi trường hợp.

Khi nào nên dùng câu chẻ What

Câu chẻ What không làm câu "hay hơn" một cách tự động. Nó có ích trong một số tình huống cụ thể, và gây nặng nề nếu dùng dày đặc. Những tình huống phù hợp:

  • Trả lời một câu hỏi ngầm. Khi người nghe đang chờ biết điều gì đó, câu chẻ What dựng lại câu hỏi rồi trả lời: What we found was a crack in the pipe.
  • Sửa một hiểu lầm. I did not say the plan was bad. What I said was that it needed more detail. Phần đối lập nằm gọn ở cuối câu.
  • Báo trước một ý dài. Khi phần thông tin chính là một mệnh đề dài hoặc một chuỗi việc, đặt nó sau is giúp câu dễ theo dõi hơn là nhồi lên đầu.
  • Chuyển ý trong bài nói hoặc bài viết. What matters most is…, What this shows is… làm chức năng như một tín hiệu: ý quan trọng sắp đến.
  • Không nên dùng cho thông tin bình thường không có gì để chờ. Một đoạn văn năm câu mà ba câu bắt đầu bằng What thì người đọc sẽ thấy giọng bị gồng.

Mức dùng: câu chẻ What dùng được cả văn nói lẫn văn viết, không mang sắc thái quá trang trọng. Trong văn nói nó đặc biệt phổ biến vì cho người nói thêm thời gian sắp xếp ý.

Bài tập nhỏ có đáp án

Viết lại mỗi câu dưới đây thành câu chẻ bắt đầu bằng What, nhấn vào phần in đậm. Đáp án và ghi chú nằm ngay sau từng câu để bạn tự kiểm.

  1. I like the quiet about this town. — Đáp án: What I like about this town is the quiet.
  2. They wanted a refund. — Đáp án: What they wanted was a refund. (câu gốc ở quá khứ nên dùng was)
  3. The noise kept me awake. — Đáp án: What kept me awake was the noise. (What làm chủ ngữ của kept)
  4. She said that the meeting was cancelled. — Đáp án: What she said was that the meeting was cancelled. (có thể lược that sau was trong văn nói)
  5. We need a bigger room. — Đáp án: What we need is a bigger room.
  6. His attitude worries me. (nhấn his attitude) — Đáp án: What worries me is his attitude. Cách viết His attitude is what worries me. cũng đúng, đó là dạng đảo ngược của câu chẻ What.

Câu 6 cho thấy một câu có thể có hơn một đáp án đúng. Nếu đề bắt buộc mở đầu bằng What thì chỉ chấp nhận cách thứ nhất; nếu đề cho tự do, cả hai đều được.

Câu hỏi thường gặp

Câu chẻ What và mệnh đề danh từ What khác nhau thế nào?

Về hình thức, cả hai đều là mệnh đề What làm chủ ngữ. Câu chẻ What là trường hợp mệnh đề đó nối với phần được nhấn bằng to be, và câu có thể viết lại thành câu thường mà không mất nghĩa. Câu như What he said was true thì không viết lại được kiểu đó, nên chỉ là mệnh đề danh từ thông thường.

Sau What … is có bắt buộc dùng that trước mệnh đề không?

Không bắt buộc. Trong văn viết trang trọng, giữ that giúp câu rõ ràng: What I mean is that we need more staff. Trong văn nói, that thường được lược. Một số người còn ngắt bằng dấu phẩy hoặc ngừng giọng sau is, nhưng khi viết bài nên giữ that hoặc viết liền không dấu.

Có thể dùng câu chẻ What ở câu phủ định không?

Được, phủ định có thể nằm ở mệnh đề What hoặc ở động từ to be. What I do not understand is why he left. là phủ định trong mệnh đề What. What we need is not more money but more time. là phủ định ở vế sau, rất hay dùng để đối lập hai thứ.

Câu chẻ What có dùng trong câu hỏi được không?

Được nhưng ít gặp, vì câu chẻ What vốn là câu trả lời. Dạng câu hỏi thường thấy là Is what you need a new laptop? Câu này đúng ngữ pháp nhưng hơi nặng. Trong giao tiếp, người ta hay hỏi thẳng: Do you need a new laptop? hoặc So what you need is a new laptop? với ngữ điệu lên giọng.

Câu chẻ What có trang trọng hơn câu thường không?

Không hẳn. Nó không mang sắc thái trang trọng cố định mà mang chức năng tổ chức thông tin. Bạn gặp nó trong hội thoại hằng ngày lẫn bài luận học thuật. Điều quyết định độ trang trọng là từ vựng bên trong, ví dụ What I reckon is so với What the evidence suggests is.

Khi làm bài trắc nghiệm, làm sao nhận ra chỗ cần câu chẻ What?

Dấu hiệu thường là chỗ trống đứng ngay đầu câu, theo sau là chủ ngữ và động từ rồi đến is hoặc was. Nếu phương án có that, which hay it chen vào giữa What và chủ ngữ, hoặc có trợ động từ đảo lên trước chủ ngữ, phương án đó gần như chắc chắn sai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138