Khi phần muốn nhấn là người, nơi chốn, thời gian, lý do hay cách thức, tiếng Anh thường không dùng What mà dùng một danh từ chung làm đầu câu chẻ: The person who…, The place where…, The day when…, The reason why…, The way (that)… Ví dụ: The reason (why) I called is that the meeting has moved., The place where we stayed was a small guesthouse.
Nhóm cấu trúc này hoạt động như câu chẻ What: vế đầu gói phần thông tin đã biết, to be làm bản lề, vế sau đưa thông tin mới. Bài đi qua bảng các danh từ hay dùng, chuyện The reason is that hay is because, The way không đi với how, The thing is, các khuôn The last thing, One thing, và một bài tập có đáp án.
Khi What không đủ dùng
What trong câu chẻ mang nghĩa "cái mà", nên chỉ hợp khi phần được nhấn là vật, việc, ý. Khi bạn muốn nhấn một người, viết Who helped me most was my aunt. nghe sai với người bản ngữ. Câu tự nhiên là The person who helped me most was my aunt. Tương tự, Where I grew up was a small town. có xuất hiện nhưng gượng; The place where I grew up was a small town. hoặc The town I grew up in was small. trơn tru hơn.
Có thể hình dung các danh từ chung như person, place, time, reason, way, thing là những "khuôn chứa" thay cho What. Khuôn nào cũng đi kèm một mệnh đề quan hệ để nói rõ đó là người nào, nơi nào, lý do gì. Sau đó là to be và phần thông tin chính. Về chức năng, cả câu vẫn là câu chẻ giả: một câu thường được tách hai vế để dồn chú ý về cuối.
Khuôn danh từ cũng giải quyết được chỗ What bị mơ hồ. What I remember is the house. có thể hiểu là thứ mình nhớ, nhưng khi muốn nói về một thời điểm hay một con người cụ thể trong ký ức, The day I remember most is my first day at school. hay The person I remember most is my first teacher. rõ ràng hơn hẳn và không thể thay bằng What.
Một ưu điểm của khuôn danh từ là nó chính xác hơn What. What I like is the food. chỉ nói chung chung; The thing I like most about Hue is the food. cho người đọc biết đây là một lựa chọn trong nhiều thứ. Trong bài viết học thuật, các khuôn The reason… is that, The main problem… is that còn được ưa chuộng hơn What vì nghe chừng mực, rõ ràng.
Bảng các danh từ chung hay dùng
Mỗi danh từ đi với một từ quan hệ phù hợp. Từ quan hệ có thể lược trong nhiều trường hợp, cột ghi chú cho biết chỗ nào lược được.
| Nhấn gì | Khuôn | Ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Người | The person who/that…, The one who… | The person who taught me to swim was my uncle. | Who lược được khi là tân ngữ: The person I trust most is… |
| Nơi chốn | The place where…, The place (that)… in/at | The place where we stopped was a roadside market. | Không dùng cả where lẫn giới từ cuối |
| Thời gian | The time/day/year when… | The day when everything changed was a Monday. | When thường lược: The day I left… |
| Lý do | The reason (why)… is that… | The reason (why) she resigned is that she wanted to study. | Why lược được; vế sau dùng that |
| Cách thức | The way (that)…, The way in which… | The way he explains grammar is very clear. | Không dùng the way how |
| Vật, việc | The thing (that)… | The thing that worries me is the cost. | Gần nghĩa What nhưng cụ thể hơn |
Với The place, chọn một trong hai: The place where we stayed hoặc The place (that) we stayed at. Dạng The place where we stayed at thừa giới từ. Dạng The place we stayed không có at nghe được trong văn nói, nhưng nhiều tài liệu coi là thân mật; trong bài viết nên dùng where hoặc giữ giới từ.
Lược who, when, why, that: chỗ nào được, chỗ nào không
Lược được khi từ quan hệ là tân ngữ. The person (who) I trust most is my sister. — who là tân ngữ của trust, lược được. The thing (that) I like about this job is the people. cũng vậy. Bản lược nghe tự nhiên hơn trong văn nói và cả văn viết thông thường.
Không lược được khi từ quan hệ là chủ ngữ. The person who helped me was my aunt. — who là chủ ngữ của helped, bỏ đi thành The person helped me was my aunt. là sai. Tương tự với The thing that worries me: không bỏ that.
When và why thường lược được. The day (when) we met was rainy., The reason (why) I called… — bỏ when, why câu vẫn đúng và còn gọn hơn. Văn viết trang trọng đôi khi giữ lại để câu rõ ràng.
Where ít khi lược mà không bù giới từ. The place where we stayed bỏ where thì nên thêm giới từ cuối: The place we stayed at. Riêng các động từ như visit, see không cần giới từ vì place là tân ngữ trực tiếp: The place (that) we visited was a pottery village. — ở đây dùng that, không dùng where.
The reason why … is that, không phải is because
Dạng chuẩn trong văn viết. The reason (why) the project failed is that the budget was cut. Chủ ngữ là the reason, bổ ngữ là một mệnh đề danh từ mở bằng that. Cấu trúc khớp nhau: lý do là một điều, điều đó là việc ngân sách bị cắt.
Dạng is because. The reason… is because… rất phổ biến trong văn nói, kể cả của người bản ngữ có học. Tuy vậy, nhiều sách hướng dẫn văn phong coi nó là thừa (reason đã mang nghĩa because) và khuyên tránh trong văn viết trang trọng. Khi viết bài luận, bài thi, dùng is that để không bị trừ điểm.
Why có thể lược, nhưng đừng thêm cả why lẫn because. The reason I called is that… và The reason why I called is that… đều đúng. Câu The reason why is because… chồng hai lần ý nguyên nhân, nên tránh khi viết.
Một dạng ngắn trong văn nói. Người nói hay mở lời bằng The reason I am asking is… rồi nói tiếp một mệnh đề không that. Trong hội thoại điều này hoàn toàn tự nhiên; khi chép vào bài viết, thêm that cho rõ.
The thing is và The thing that
The thing is,… là một khuôn mở lời rất phổ biến trong văn nói, nghĩa gần "vấn đề là", "có điều là". Người nói dùng nó để đưa ra một khó khăn, một lý do khó nói hoặc một sự thật làm thay đổi câu chuyện: I would love to come. The thing is, I have an exam the next morning. Sau The thing is có thể dùng dấu phẩy và một mệnh đề đầy đủ, hoặc thêm that.
Khác với khuôn trên, The thing that… is… là câu chẻ đầy đủ, nhấn một đối tượng cụ thể: The thing that surprised me was how quiet the city was. Thường đi kèm từ chỉ mức độ như most, first, only: The thing I miss most about home is my grandmother's cooking.
Một hiện tượng văn nói cần biết để không bắt chước: The thing is is that…, với hai lần is. Ngôn ngữ học ghi nhận nó khá phổ biến trong lời nói ứng khẩu, nhưng không coi là chuẩn trong văn viết. Khi luyện nói, bạn chỉ cần một is là đủ; nghe người khác nói hai lần cũng không nên vội cho là họ sai, vì trong lời nói thật nó có mặt.
Các khuôn hay gặp: The first, The last, The only, One thing
Ngoài các danh từ chỉ người, nơi, thời gian, lý do, một số cụm danh từ có tính từ đi kèm cũng tạo câu chẻ rất tự nhiên. Những khuôn bạn sẽ gặp thường xuyên:
- The first thing you should do is (to) back up your files. — mở đầu lời khuyên theo thứ tự.
- The last thing I want is another argument. — nghĩa thành ngữ: điều mình không muốn nhất, chứ không phải điều cuối cùng.
- The only thing that matters now is your health. — gần nghĩa câu chẻ All, nhưng rõ ràng và trang trọng hơn.
- One thing I have learned is that plans always change. — đưa ra một ý trong nhiều ý, hay dùng khi nói về trải nghiệm.
- Something you should know is that the shop closes at noon. — báo một thông tin cần lưu ý.
- The main problem is that nobody read the instructions. — mở phần phân tích, rất hay dùng trong bài luận.
Chú ý khuôn The last thing: dịch sát "điều cuối cùng" sẽ sai nghĩa. The last thing she needs is more homework. nghĩa là "cô ấy chẳng cần thêm bài tập chút nào". Đây là nghĩa thành ngữ, gặp rất thường trong văn nói lẫn văn viết.
Bài tập có đáp án
Viết lại các câu sau bằng khuôn danh từ cho sẵn trong ngoặc. Một số câu có hơn một đáp án đúng, đã ghi kèm.
- My grandfather taught me chess. (The person…) — The person who taught me chess was my grandfather. (that thay who cũng được)
- We had lunch at a tiny noodle shop. (The place…) — The place where we had lunch was a tiny noodle shop. hoặc The place (that) we had lunch at was a tiny noodle shop.
- She left because she was offered a better job. (The reason…) — The reason (why) she left was that she was offered a better job. (trong văn viết tránh is because)
- He talks to customers very politely. (The way…) — The way he talks to customers is very polite. (không dùng the way how)
- I really do not want to be late. (The last thing…) — The last thing I want is to be late.
- I noticed the silence first. (The first thing…) — The first thing I noticed was the silence.
Câu 3 dùng was vì câu gốc kể chuyện quá khứ. Câu 4 cần đổi trạng từ politely thành tính từ polite, vì sau to be là tính từ mô tả cách thức. Đây là chỗ hay bị bỏ sót khi viết lại.
Câu hỏi thường gặp
The reason is because có sai ngữ pháp không?
Không hẳn sai, nó rất phổ biến trong văn nói kể cả của người bản ngữ. Tuy nhiên nhiều sách văn phong coi là thừa ý và khuyên tránh trong văn viết trang trọng. Khi làm bài luận hoặc bài thi, dùng The reason is that để an toàn.
The way how sai ở đâu?
The way đã mang nghĩa cách thức, nên không ghép thêm how trong tiếng Anh hiện đại chuẩn. Dùng the way, the way that hoặc the way in which. Muốn dùng how thì bỏ the way: How he did it is a mystery, nhưng đó là mệnh đề danh từ chứ không phải câu chẻ với danh từ chung.
The person who và The one who khác nhau thế nào?
Nghĩa gần như nhau. The one who thân mật hơn và hay dùng khi đã có nhóm người được nhắc trước: Of all my teachers, the one who helped me most was Ms Hoa. The person who trung tính, dùng được trong mọi văn cảnh.
The thing is có dùng trong bài viết được không?
Trong văn viết trang trọng, The thing is nghe khá văn nói. Bài luận nên dùng The problem is that, The difficulty is that hoặc The main issue is that. Trong thư thân mật, bài blog, đoạn hội thoại, The thing is dùng thoải mái.
Sau The reason why có cần đảo ngữ không?
Không. Mệnh đề sau why ở đây là mệnh đề quan hệ, theo trật tự câu khẳng định: The reason why she left. Viết The reason why did she leave là lỗi lẫn với câu hỏi trực tiếp.
The place where và The place which khác nhau ra sao?
Where thay cho giới từ cộng nơi chốn, nên đi sau là mệnh đề đủ: The place where we met. Which thay cho danh từ, nên nếu động từ cần giới từ thì phải giữ giới từ: The place which we stayed at, hoặc trang trọng hơn The place at which we stayed.