Câu chẻ What đảo ngược đặt phần được nhấn lên đầu và đẩy mệnh đề What xuống cuối: Patience is what you need. thay vì What you need is patience. Dạng quen thuộc nhất là với đại từ chỉ định: That's what I mean., This is what happened. Ở dạng đảo ngược, ngoài what còn dùng tự nhiên where, why, how, when: That's why…, This is where…, That's how…
Dạng này phổ biến đến mức nhiều người dùng hằng ngày mà không biết đó là một kiểu câu chẻ. Bài này giải thích vì sao nó hay đi với this và that, nghĩa của từng khuôn That's why, That's how, That's when, This is where, cách chia động từ, chỗ hay nhầm That's why với That's because, và một bài tập có đáp án.
Dạng đảo ngược là gì
Câu chẻ What thông thường đi theo thứ tự: mệnh đề What, to be, phần được nhấn. What you need is patience. Dạng đảo ngược đổi chỗ hai vế: Patience is what you need. Nghĩa không đổi, nhưng thứ tự thông tin đổi. Phần được nhấn giờ đứng đầu, thường mang giọng nhấn mạnh, còn mệnh đề What ở cuối như lời xác nhận.
Dạng đảo ngược đặc biệt tự nhiên khi phần đứng đầu là đại từ chỉ định this hoặc that, vì những đại từ này trỏ về điều vừa nói hoặc sắp nói. That's what I mean. gom lại cả ý người kia vừa nêu rồi xác nhận đó chính là ý mình. This is what happened. báo trước rằng phần tiếp theo là lời kể. Không có dạng thường nào thay được những câu này một cách gọn gàng.
Một khác biệt đáng chú ý so với dạng thường: ở dạng đảo ngược, các từ where, why, how, when dùng rất tự nhiên. Trong khi Where we disagree is the budget. nghe hơi gượng, thì This is where we disagree. lại là câu người bản ngữ nói hằng ngày. Đây là lý do nhóm câu này đáng được học riêng.
Các khuôn hay gặp và nghĩa
Mỗi khuôn có một chức năng khá cố định trong hội thoại và bài viết. Bảng dưới kèm nghĩa tiếng Việt gần nhất.
| Khuôn | Nghĩa, chức năng | Ví dụ |
|---|---|---|
| That's what… | Xác nhận, nhấn lại một ý | That's what I was trying to say. |
| This is what… | Báo trước điều sắp nói | This is what you should do first. |
| That's why… | Nêu kết quả: vì thế nên | The shop was closed. That's why we came home early. |
| That's how… | Nêu cách thức: bằng cách đó | We shared a desk for a year. That's how we became friends. |
| That's when… | Nêu thời điểm chuyển biến | I saw the smoke. That's when I called for help. |
| This/That is where… | Chỉ chỗ, điểm mấu chốt, chỗ bất đồng | This is where the problem starts. |
Để ý cột ví dụ: các khuôn That's why, That's how, That's when thường đứng ở câu thứ hai, sau một câu nêu sự việc. Đại từ that trỏ ngược về câu trước, còn mệnh đề sau why/how/when đưa ra hệ quả, cách thức hay thời điểm.
That's why và That's because: hai chiều ngược nhau
That's why đứng trước kết quả. It rained all day. That's why the match was cancelled. — that là nguyên nhân (trời mưa), sau why là kết quả (trận đấu bị huỷ). Nghĩa: vì thế nên.
That's because đứng trước nguyên nhân. The match was cancelled. That's because it rained all day. — that là kết quả, sau because là nguyên nhân. Nghĩa: đó là vì. Hai câu cùng nội dung nhưng thứ tự ngược nhau.
Lỗi hay gặp. Người học hay viết It rained all day. That's because the match was cancelled. — câu này nói ngược, như thể trận đấu bị huỷ làm trời mưa. Mẹo kiểm: thay That's why bằng "vì thế", thay That's because bằng "đó là vì", đọc tiếng Việt xem có hợp lý không.
That's the reason why. That's the reason why we left. đúng nhưng dài; That's why we left. gọn và phổ biến hơn. Trong văn viết trang trọng, This is the reason (why)… hoặc For this reason,… là các lựa chọn chừng mực.
Khi nào dùng dạng đảo thay vì dạng thường
Quy luật chung của tiếng Anh là thông tin đã biết đứng trước, thông tin mới đứng sau. Dạng đảo ngược hợp khi phần được nhấn đã có mặt trong ngữ cảnh. Sau khi một người bạn than rằng mình luôn bỏ cuộc giữa chừng, câu đáp Patience is what you need. nghe tự nhiên vì kiên nhẫn là khái niệm đang được bàn; còn mệnh đề what you need là lời khẳng định.
Dạng đảo ngược cũng rất hợp để kết thúc một đoạn văn hoặc một ý trong bài nói. Sau khi trình bày một chuỗi lý do, câu That is why the plan needs to change. gom tất cả lại và đưa ra kết luận. Trong bài luận, khuôn This is why… và This is where… đặt ở cuối đoạn giúp nối với đoạn sau.
Ngược lại, khi bạn muốn tạo sự chờ đợi, dạng thường hợp hơn. What I found in the box was a letter from my grandfather. giữ người nghe tới cuối câu. Đảo thành A letter from my grandfather was what I found in the box. thì đúng ngữ pháp nhưng mất hẳn hiệu ứng chờ đợi, và nghe hơi lạ. Chọn dạng nào phụ thuộc vào việc bạn muốn người nghe chờ hay muốn khẳng định lại điều đã có.
Họ hàng gần: Here is what, What … is this
Bên cạnh this và that, khuôn Here's what… cũng rất hay dùng để báo trước: Here's what we're going to do. nghĩa là "kế hoạch thế này nhé". Nó thân mật, sinh động hơn This is what we are going to do., thường gặp trong lời hướng dẫn, lời huấn luyện viên, lời giáo viên trước một hoạt động. Theo sau thường là một chuỗi bước hoặc một lời kể.
Một dạng lai khác đặt mệnh đề What lên đầu nhưng phần được nhấn là this, trỏ tới điều sắp nói: What I want you to remember is this: always check the date. Dấu hai chấm sau this báo hiệu nội dung chính ngay sau đó. Dạng này hợp với bài thuyết trình, lời dặn dò, đoạn kết của bài nói, vì nó tạo một nhịp dừng có chủ ý trước ý quan trọng nhất.
Cả hai khuôn đều dựa trên cùng một cơ chế với câu chẻ đảo ngược: dùng đại từ chỉ định để trỏ, rồi để mệnh đề What hoặc phần nội dung lấp đầy. Khi đã quen cơ chế này, bạn sẽ thấy That's what, This is where, Here's what không phải là những câu phải học thuộc riêng lẻ, mà là một họ cấu trúc có chung logic.
Chia động từ và thì ở dạng đảo ngược
Chia theo phần đứng đầu. Ở dạng đảo ngược, chủ ngữ ngữ pháp là danh từ hay đại từ đứng trước to be. Good shoes are what you need for this trip. dùng are vì shoes số nhiều. That is what I mean. dùng is vì that số ít.
Thì của to be và thì trong mệnh đề. That's what I meant. và That was what I meant. đều gặp. Dạng đầu phổ biến hơn trong văn nói: to be ở hiện tại vì người nói đang xác nhận ngay lúc này, còn meant ở quá khứ vì ý đó đã được nói trước. Đây là chỗ thì không cần khớp.
This is what happened. Dùng is chứ không dùng was, vì this trỏ tới lời kể sắp được nói ra ngay bây giờ. Câu This was what happened. không sai nhưng ít gặp, thường dùng khi đang chốt lại một chuyện vừa kể xong.
Rút gọn trong văn nói. Trong văn nói, That is gần như luôn rút thành That's. Trong văn viết trang trọng, nhất là bài luận, nên viết đầy đủ That is why hoặc This is why.
Lỗi hay gặp
Các lỗi dưới đây xuất hiện thường xuyên trong bài nói và bài viết của người học. Mỗi lỗi kèm cách sửa:
- Thêm tân ngữ thừa: Sai: That's what I mean it. Sửa: That's what I mean. What đã là tân ngữ của mean.
- Dùng which thay what: Sai: That's which I want. Sửa: That's what I want.
- Ngược nguyên nhân, kết quả: Sai: I was tired. That's because I went to bed early. khi muốn nói vì mệt nên đi ngủ sớm. Sửa: That's why I went to bed early.
- Đảo ngữ sau why: Sai: That's why did he leave. Sửa: That's why he left. Sau why là mệnh đề khẳng định.
- Dùng the way how: Sai: That's the way how we did it. Sửa: That's how we did it. hoặc That's the way we did it.
- Lạm dụng That's why ở đầu bài luận: Khuôn này trỏ về điều đã nói, nên đặt ở đầu đoạn mở bài khi chưa nói gì sẽ thành hụt nghĩa.
Lỗi thứ ba đáng để luyện riêng vì nó không phải lỗi ngữ pháp mà là lỗi logic: câu sai vẫn đúng cấu trúc, chỉ nói ngược ý. Người chấm bài và người nghe đều nhận ra ngay.
Bài tập có đáp án
Hoàn thành câu thứ hai bằng một khuôn đảo ngược phù hợp: That's what, That's why, That's how, That's when, This is where.
- The bus was late. ___ we missed the first lesson. — Đáp án: That's why (kết quả)
- She practised every evening for a year. ___ she got so good at the piano. — Đáp án: That's how (cách thức). That's why cũng chấp nhận được nếu hiểu là kết quả; how nhấn vào con đường dẫn tới kết quả.
- We heard a loud bang. ___ we realised the tyre had burst. — Đáp án: That's when (thời điểm)
- You think we need more money, but I think we need better planning. ___ we disagree. — Đáp án: This is where hoặc That's where
- A: So you want us to finish before lunch? B: Yes, ___ I mean. — Đáp án: that's what
- We missed the first lesson. ___ the bus was late. — Đáp án: That's because (câu này đảo thứ tự so với câu 1, nên không dùng That's why)
Câu 2 và câu 4 có hơn một đáp án; đó là lý do khi làm bài điền từ, bạn nên đọc cả ngữ cảnh và chọn khuôn khớp nhất với chức năng câu, không chỉ khớp ngữ pháp.
Câu hỏi thường gặp
That's what I mean và That's what I meant khác nhau thế nào?
Cả hai đều dùng được. That's what I mean nói về ý mình đang muốn diễn đạt, hay dùng khi người kia vừa nói đúng ý mình. That's what I meant nhìn lại câu mình đã nói trước đó, như đính chính: lúc nãy ý mình là vậy. Trong hội thoại, hai câu thường thay nhau được.
Có thể dùng who ở dạng đảo ngược không, kiểu He is who I want?
Câu kiểu You are who I was looking for có gặp trong văn nói và lời bài hát, nhưng không được coi là dạng chuẩn phổ biến. Trong bài viết nên dùng You are the person I was looking for hoặc It is you that I was looking for.
That's why có dùng được trong bài luận không?
Được, nhưng nên viết đầy đủ That is why hoặc This is why. Khuôn này hợp ở cuối đoạn để rút ra kết quả. Nếu cần trang trọng hơn, bạn có thể dùng For this reason hoặc As a result, nhưng That is why không bị coi là thân mật quá mức.
This is what happened và Here is what happened khác nhau ra sao?
Nghĩa gần như nhau, đều báo trước lời kể. Here is what happened nghe thân mật và sinh động hơn, như mở màn một câu chuyện. This is what happened trung tính hơn. Cả hai đều theo sau bằng phần kể chi tiết.
Sau That's how có dùng the way được không?
Dùng That's how hoặc That's the way, không dùng cả hai cùng lúc. That's the way we do things here nghe như nói về thói quen, cách làm quen thuộc. That's how we did it nhấn vào phương pháp cụ thể trong một lần làm.
This is where có phải chỉ dùng cho nơi chốn?
Không. This is where dùng cả cho điểm trừu tượng trong một lập luận, một câu chuyện hay một quy trình: This is where the story gets interesting, This is where most students make mistakes. Đây là cách dùng rất phổ biến trong bài giảng và bài thuyết trình.