Trong trò chuyện hằng ngày, người nói tiếng Anh nhấn mạnh chủ yếu bằng giọng nói, các từ như so, really, totally, trợ động từ nhấn giọng (I did call you!), và vài khuôn câu chẻ ngắn như "The thing is…", "What happened was…"; đảo ngữ kiểu văn viết rất hiếm. Người học dùng câu đảo ngữ trong hội thoại thân mật thường nghe như đang đọc sách.
Bài này dành cho những bạn đã học đủ cấu trúc nhấn mạnh và muốn biết cái nào thật sự dùng được khi nói chuyện với bạn bè, đồng nghiệp. Bài đi qua các từ nhấn mạnh trong hội thoại, cách đồng tình và phản bác ngắn, khuôn câu chẻ trong văn nói, cách đưa thành phần lên đầu câu, những lỗi người Việt hay mắc, và sáu tình huống luyện có câu trả lời mẫu.
Văn nói nhấn mạnh khác văn viết ở đâu
Khi viết, người viết chỉ có chữ, nên phải dùng cấu trúc câu để chỉ cho người đọc chỗ quan trọng. Khi nói, người nói có thêm giọng: cao thấp, nhanh chậm, ngừng nghỉ, cộng với nét mặt và cử chỉ. Vì có sẵn những công cụ đó, văn nói tiếng Anh ít cần đến đảo ngữ hay câu chẻ dài. Một câu bình thường như That was amazing, nói với giọng nhấn vào amazing, đã đủ mạnh.
Văn nói cũng chuộng câu ngắn và lặp. Người bản ngữ nói It was so, so good, I really, really need a break mà không ai coi là lỗi, trong khi bài viết thì nên tránh lặp như vậy. Văn nói chấp nhận cả những dạng mà văn viết chuẩn hay tránh, như đưa danh từ lên đầu rồi nhắc lại bằng đại từ.
Nhưng văn nói cũng có quy tắc. Trợ động từ nhấn mạnh phải đi kèm trọng âm, nếu không người nghe không nhận ra. So và such vẫn theo quy tắc ngữ pháp như khi viết. Và các khuôn câu chẻ trong văn nói có dạng riêng, ngắn và quen thuộc hơn. Phần còn lại của bài đi vào từng điểm đó.
Từ nhấn mạnh hay dùng khi trò chuyện
Bảng dưới liệt kê những từ nhấn mạnh phổ biến trong hội thoại thân mật, kèm ví dụ tự soạn và lưu ý. Mức độ thân mật là xu hướng chung, có thể khác nhau giữa các vùng nói tiếng Anh.
| Từ | Ví dụ | Lưu ý |
|---|---|---|
| so + tính từ | The traffic was so bad this morning. | Rất phổ biến; không cần that theo sau khi nói |
| such + (a) + tính từ + danh từ | We had such a long day. | Nhớ có danh từ sau such |
| really | I really appreciate it. / It's really cold. | Đi được với động từ lẫn tính từ; trung tính |
| totally, absolutely | You're totally right. / Absolutely not. | Totally thân mật; absolutely dùng được ở mọi mức |
| at all | It didn't hurt at all. | Chỉ trong câu phủ định, câu hỏi |
| ever trong so sánh nhất | That's the best soup I've ever had. | Rất tự nhiên khi khen |
| the whole | I waited the whole afternoon. | Nhấn khoảng thời gian dài, thường kèm chút than phiền |
Một điều nên biết: trong văn nói thân mật của nhiều vùng, bạn sẽ nghe cả những từ nhấn mạnh mang tính tiếng lóng hoặc thô tục. Người học không cần dùng chúng; những từ trong bảng đã đủ để nói tự nhiên ở mọi hoàn cảnh, từ nói chuyện với bạn đến trò chuyện với đồng nghiệp.
Đồng tình, phản bác ngắn và trả lời câu hỏi phủ định
Đồng tình: So do I, Neither do I. "I love this song." – "So do I." "I can't stand the heat." – "Neither can I." Trợ động từ phải khớp với câu của người kia: love ở hiện tại đơn thì dùng do, can't thì dùng can. Lỗi hay gặp là So I do khi muốn nói "mình cũng vậy", hoặc Neither I can. Trong văn nói rất thân mật, Me too và Me neither là lựa chọn đơn giản và hoàn toàn tự nhiên.
Phản bác: trợ động từ nhấn giọng. "You never call me." – "I DO call you! I called you yesterday." "She doesn't like spicy food." – "She DOES, actually." Trợ động từ được nhấn mạnh là cách phản bác ngắn nhất, nhưng phải nhấn giọng rõ.
Trả lời câu hỏi phủ định. Người Việt hay lúng túng với câu như "You didn't lock the door?" Nếu bạn đã khoá, trả lời "Yes, I did!", nhấn vào did; nếu chưa khoá, "No, I didn't." Tiếng Anh trả lời theo sự thật của hành động, không theo kiểu "ừ, đúng là chưa khoá" của tiếng Việt. Câu "Yes, I didn't" là lỗi rất hay gặp và gây hiểu nhầm.
Đảo ngữ ngắn quen thuộc. Here comes the bus! There goes my weekend. (câu than khi kế hoạch cuối tuần đổ bể) Những câu đảo ngữ ngắn này rất phổ biến khi nói. Nhớ rằng với đại từ thì không đảo: Here it comes, There it goes.
Câu chẻ trong văn nói: The thing is, What happened was, That's what
The thing is…. I'd love to come. The thing is, I've got an early shift tomorrow. Khuôn này báo trước một lý do hay một vấn đề, thường là lời từ chối mềm. Khi nói, người ta hay ngừng ngắn sau The thing is; khi viết lại, nhiều người thêm dấu phẩy ở đó.
What happened was…. What happened was, the taxi took us to the wrong hotel. Khuôn mở đầu một câu chuyện, báo cho người nghe rằng phần giải thích sắp đến. Đây là cách dùng của văn nói; trong bài viết, bạn sẽ thay bằng câu thường.
It's … that…. It's the noise that bothers me, not the size of the room. Câu chẻ It trong văn nói thường ngắn, và hay đi kèm vế đối lập ở cuối với not.
That's what… / That's why…. That's exactly what I meant. That's why I left early. Hai khuôn này dùng để quay lại ý vừa nói và nhấn vào nó, rất phổ biến trong hội thoại.
All I want is…. All I want right now is a cold drink. Khuôn này nhấn rằng mong muốn chỉ có vậy, không gì hơn; dùng tốt cả trong văn nói lẫn văn viết thân mật.
Đưa thành phần lên đầu câu và lặp lại trong văn nói
Văn nói tiếng Anh cho phép đưa tân ngữ lên đầu để nhấn, không cần đảo ngữ: That film, I watched twice. Coffee I can live without, but tea I need every morning. Dạng này hay dùng khi so sánh hai thứ đối lập, nói với giọng nhấn vào phần được đưa lên.
Một dạng khác thân mật hơn là đưa danh từ lên đầu rồi nhắc lại bằng đại từ: My brother, he never answers his phone. Hoặc đặt danh từ ở cuối câu như một lời nói thêm: He's really clever, that boy. Cả hai dạng đều gặp nhiều trong văn nói, đặc biệt là tiếng Anh Anh thân mật, nhưng không nên dùng trong bài viết, nơi chúng bị coi là thừa chủ ngữ.
Điều này giải thích một hiện tượng dễ gây bối rối: bạn nghe người bản ngữ nói My mum, she's a nurse và nghĩ đó là cách nói đúng để viết. Thực ra đó là đặc điểm của văn nói. Người học nên phân biệt rõ hai mức: khi nói chuyện, dạng này nghe tự nhiên; khi viết bài luận, thư hay bài thi, quay về câu chuẩn My mum is a nurse.
Lỗi người Việt hay mắc khi nhấn mạnh trong hội thoại
Mang đảo ngữ văn viết vào câu chuyện thân mật. Bạn hỏi đồ ăn thế nào, trả lời Never have I eaten such delicious pho nghe như đang diễn kịch. Tự nhiên hơn: This is the best pho I've ever had! hoặc This pho is so good!
Lặp very nhiều lần mà giọng đều. It's very very very good nói đều đều không mạnh hơn It's SO good nhấn giọng. Một từ nhấn mạnh có giọng đi kèm hiệu quả hơn ba từ không có.
Dùng trợ động từ nhấn mạnh không có lý do. Nói I did eat breakfast khi không ai nghi ngờ chuyện đó làm người nghe thắc mắc vì sao bạn cần khẳng định. Trợ động từ nhấn mạnh trong hội thoại gần như luôn là để phản bác hoặc xác nhận lại.
Dùng such không có danh từ. The weather is such nice today. Đúng là so nice, hoặc such nice weather. Lỗi này nói nhanh thì dễ lọt nhưng người nghe vẫn nhận ra.
Dùng too để khen. Your house is too beautiful theo tiếng Anh nghĩa là đẹp đến mức có vấn đề. Khi khen, dùng so beautiful, really beautiful hoặc câu cảm thán What a beautiful house! Lỗi này đến từ chữ "quá" trong tiếng Việt, vốn dùng được cả khi khen.
Sáu tình huống luyện có câu trả lời mẫu
Đọc tình huống, tự nghĩ câu trả lời có nhấn mạnh, rồi so với câu mẫu. Câu mẫu chỉ là một cách tự nhiên; nhiều cách khác cũng đúng.
- Bạn của bạn nói "You forgot my birthday!" nhưng bạn đã nhắn chúc mừng. — "No, I didn't! I DID send you a message, check your phone."
- Đồng nghiệp nói "I really need a holiday." và bạn cũng vậy. — "So do I." hoặc "Me too, honestly."
- Ai đó hỏi "You don't eat seafood?" và thật ra bạn có ăn. — "Yes, I do! I just don't like shrimp."
- Bạn muốn từ chối lời mời đi chơi tối nay một cách nhẹ nhàng. — "I'd love to. The thing is, I've got an exam tomorrow morning."
- Bạn muốn khen món ăn ở nhà bạn của mình. — "This is so good! It's honestly the best curry I've ever had."
- Bạn kể lý do đến muộn. — "Sorry I'm late. What happened was, my bike got a flat tyre halfway here."
Để ý câu một và câu ba: cả hai trả lời câu nói phủ định bằng trợ động từ khẳng định có nhấn giọng. Đây là hai tình huống người Việt hay trả lời nhầm nhất, nên đáng luyện riêng: nhờ bạn đọc câu phủ định, bạn phản xạ trả lời theo sự thật của hành động.
Câu hỏi thường gặp
Người bản ngữ có dùng đảo ngữ khi nói chuyện không?
Có, nhưng chủ yếu là các dạng ngắn, quen thuộc như So do I, Neither can I, Here comes the bus, và thỉnh thoảng Little did I know khi kể chuyện cho vui. Đảo ngữ dài với Not until, No sooner rất hiếm trong hội thoại thân mật.
So và really cái nào nhấn mạnh hơn?
Khó so sánh tuyệt đối, vì độ mạnh phụ thuộc nhiều vào giọng. Nhìn chung so mang sắc thái cảm xúc hơn, hay dùng khi cảm thán; really trung tính hơn và đi được với cả động từ. Cả hai đều phổ biến.
Nói Me too hay So do I thì lịch sự hơn?
Cả hai đều lịch sự. So do I nghe chỉnh chu hơn một chút, hợp khi nói chuyện với người mới quen hoặc trong công việc; Me too thân mật, rất phổ biến. Dùng cái nào cũng không sai.
Câu My brother, he is a doctor có sai không?
Trong văn viết chuẩn, đây bị coi là thừa chủ ngữ. Trong văn nói thân mật, dạng này khá phổ biến và người nghe không thấy lạ. Khi làm bài viết hay bài thi, hãy dùng My brother is a doctor.
Làm sao luyện nhấn giọng tự nhiên khi không ở môi trường nói tiếng Anh?
Nghe các đoạn hội thoại thật, như phim, chương trình trò chuyện, rồi chọn một câu, nhại lại nhiều lần đúng chỗ nhấn và nhịp. Ghi âm giọng mình để so. Tập trung vào câu ngắn có từ nhấn mạnh trước, rồi mới đến câu dài.