Lỗi của người Việt khi dùng câu nhấn mạnh tiếng Anh gom lại được vào bốn nhóm: đảo ngữ thiếu hoặc sai trợ động từ, câu chẻ chia sai động từ hay thừa chữ, câu chẻ với What đặt sai dạng động từ, và dùng sai trợ động từ hoặc từ nhấn mạnh. Biết bốn nhóm này, bạn đọc lại một bài viết là nhìn ra chỗ cần sửa mà không phải thuộc lại cả chương ngữ pháp.
Danh sách dưới đây có mười hai lỗi. Mỗi lỗi đi kèm một câu sai, một câu đã sửa và lý do. Câu tiếng Anh đều là ví dụ tự soạn để minh hoạ. Chỗ nào người bản ngữ chấp nhận hai cách, bài ghi rõ để bạn không sửa nhầm một câu vốn đúng. Những lỗi lớn nhất có bài riêng đi sâu hơn trong cùng danh mục.
Vì sao câu nhấn mạnh dễ sai hơn câu thường
Câu thường trong tiếng Anh đi theo khuôn chủ ngữ, động từ, tân ngữ, trạng ngữ. Người học đã quen khuôn này từ những năm đầu nên ít khi viết sai trật tự. Câu nhấn mạnh thì cố ý phá khuôn: đưa một thành phần lên đầu, chèn thêm khung It is … that, đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ. Mỗi lần phá khuôn là một lần có thêm một bộ phận phải đặt đúng chỗ, và chỉ cần lệch một bộ phận là cả câu sai.
Lý do thứ hai nằm ở tiếng mẹ đẻ. Tiếng Việt nhấn mạnh chủ yếu bằng từ ngữ: chính, mới, đến … cũng, chẳng bao giờ. Người Việt nói "Chẳng bao giờ mình thấy cảnh đẹp như vậy" mà không đảo gì cả, nên khi chuyển sang tiếng Anh rất dễ viết Never I have seen, tức là giữ trật tự câu thường rồi gắn thêm từ nhấn mạnh lên đầu.
Lý do thứ ba là học theo công thức rời rạc. Nhiều bạn thuộc lòng "Hardly … when", "No sooner … than", "Not until … did" nhưng không nắm cái nguyên lý chung phía sau: đảo ngữ trong tiếng Anh mượn trật tự của câu hỏi. Khi chỉ nhớ công thức, gặp một trạng từ phủ định chưa học qua là lúng túng. Khi nắm nguyên lý, bạn tự suy ra được cách viết cho cả những cấu trúc chưa gặp. Mười hai lỗi dưới đây vì thế được xếp theo nhóm nguyên lý chứ không theo từng công thức.
Nhóm lỗi đảo ngữ: thiếu trợ động từ, đảo sai vế, nhầm cặp từ
Lỗi 1 — đưa trạng từ phủ định lên đầu mà không đảo. Câu sai: Never I have tasted such spicy noodles. Câu đúng: Never have I tasted such spicy noodles. Câu thường tương ứng là I have never tasted such spicy noodles. Khi never, rarely, seldom, little đứng đầu câu, trợ động từ phải lên trước chủ ngữ, giống như trong câu hỏi Have you ever tasted…?
Lỗi 2 — câu không có trợ động từ nhưng quên mượn do, does, did. Câu sai: Rarely he answers emails on Sundays. Câu đúng: Rarely does he answer emails on Sundays. Thì hiện tại đơn và quá khứ đơn không có sẵn trợ động từ, nên phải mượn do/does/did, và động từ chính trở về nguyên mẫu. Lỗi này phổ biến đến mức có bài riêng trong danh mục.
Lỗi 3 — đảo ngữ ở nhầm vế sau Not until và Only when. Câu sai: Not until did the rain stop, we left the café. Câu đúng: Not until the rain stopped did we leave the café. Vế đi liền sau Not until giữ trật tự thường; vế chính phía sau mới đảo. Quy tắc giống hệt với Only when, Only after, Only if.
Lỗi 4 — ghép nhầm cặp từ sau Hardly và No sooner. Câu sai: Hardly had the film started than the power went out. Câu đúng: Hardly had the film started when the power went out. Hoặc: No sooner had the film started than the power went out. No sooner là dạng so sánh nên đi với than; Hardly, Scarcely, Barely đi với when (đôi khi gặp before).
Nhóm lỗi câu chẻ It is … that: chia động từ, chọn từ nối, thừa đại từ
Lỗi 5 — chia động từ sau who theo chữ It thay vì theo người được nhấn. Câu sai: It is the volunteers who was praised. Câu đúng: It is the volunteers who were praised. Chữ It is đầu câu luôn số ít, nhưng động từ trong mệnh đề sau who/that hoà hợp với danh từ được nhấn mạnh, ở đây là the volunteers số nhiều.
Lỗi 6 — dùng when, where thay cho that khi nhấn trạng ngữ. Câu dễ gặp: It was in Da Lat where we first met. Câu chuẩn trong văn viết: It was in Da Lat that we first met. Khi phần được nhấn là cụm trạng ngữ có giới từ (in Da Lat, at midnight, because of the storm), từ nối chuẩn là that. Trong văn nói vẫn có người dùng where/when, nhưng bài viết và bài kiểm tra nên chọn that cho an toàn.
Lỗi 7 — lặp lại chủ ngữ hoặc tân ngữ đã được đưa lên. Câu sai: It was my sister that she painted this wall. Câu đúng: It was my sister that painted this wall. Tương tự, It was this bike that my father bought it thừa chữ it cuối câu. Thành phần đã chuyển lên khung It was … thì không được nhắc lại trong mệnh đề sau, vì chỗ của nó trong mệnh đề đã bỏ trống.
Nhóm lỗi câu chẻ với What và All
Lỗi 8 — thêm chủ ngữ thừa trước is. Câu sai: What we need it is more time. Câu đúng: What we need is more time. Cả cụm What we need đã là chủ ngữ của is, không cần thêm it. Lỗi này thường do dịch từng chữ câu "Cái mà chúng ta cần, đó là thêm thời gian".
Lỗi 9 — để động từ sau is ở dạng không chuẩn. Câu sai: What she wants is go abroad. Câu đúng: What she wants is to go abroad. Khi vế đầu dùng động từ want, need, hope, phần sau is thường là to + V. Riêng khuôn What … did was thì chấp nhận cả hai: What he did was call the police và What he did was to call the police đều đúng; dạng không có to phổ biến hơn trong văn nói.
Ghi chú về is hay are. Với câu What the school needs ___ more teachers, cả is và are đều gặp trong văn bản chuẩn. Ngữ pháp truyền thống chọn is vì chủ ngữ là mệnh đề What…; cách dùng thực tế hay hoà hợp với danh từ số nhiều phía sau. Bài tập trắc nghiệm hiếm khi đặt hai phương án này cạnh nhau; nếu gặp, hãy đọc kỹ đề có yêu cầu riêng hay không. Đây không phải lỗi, chỉ là điểm bạn nên biết để khỏi sửa nhầm câu của người khác.
Nhóm lỗi trợ động từ, từ nhấn mạnh và đảo ngữ điều kiện
Ba lỗi còn lại nằm rải rác ở những cấu trúc ngắn, vì ngắn nên ít khi được đọc lại. Bảng dưới đặt câu sai và câu sửa cạnh nhau để bạn so nhanh.
| Lỗi | Câu sai | Câu sửa | Lý do |
|---|---|---|---|
| Lỗi 10 — chia hai lần sau did nhấn mạnh | I did locked the door. | I did lock the door. | Sau do/does/did nhấn mạnh, động từ chính luôn ở nguyên mẫu; thì đã thể hiện ở did. |
| Lỗi 11 — dùng very với so sánh hơn | This version is very better. | This version is much better. / far better | Very bổ nghĩa cho tính từ nguyên cấp; so sánh hơn dùng much, far, a lot. Riêng the very best thì đúng. |
| Lỗi 11b — at all trong câu khẳng định | She enjoyed the trip at all. | She didn't enjoy the trip at all. | At all chỉ nhấn trong câu phủ định, câu hỏi hoặc sau if. |
| Lỗi 12 — đảo ngữ điều kiện chia sai hoặc rút gọn phủ định | Had I knew the answer… / Hadn't I known… | Had I known the answer… / Had I not known… | Sau Had là V3. Đảo ngữ điều kiện không dùng dạng rút gọn n't; not đặt sau chủ ngữ. |
Lỗi 11 và 11b được tính chung một số vì cùng gốc: chọn sai từ nhấn mạnh cho loại câu. Đây cũng là hai lỗi hay "sống sót" qua vòng soát nhất, vì câu sai vẫn đọc trôi và nghĩa vẫn đoán được. Người chấm thì nhận ra ngay.
Soát một bài viết trong ba phút: thứ tự đọc lại
Đọc lại cả bài từ đầu đến cuối thường không bắt được lỗi cấu trúc, vì mắt quen đọc ý. Cách hiệu quả hơn là đọc theo từng loại tín hiệu, mỗi lượt chỉ tìm một thứ.
- Lượt một: tìm mọi câu bắt đầu bằng Never, Rarely, Seldom, Little, Not only, Only, Not until, No sooner, Hardly, Under no circumstances. Với mỗi câu, chỉ ngón tay vào trợ động từ và kiểm nó có đứng trước chủ ngữ không.
- Lượt hai: với câu bắt đầu bằng Only hoặc Not until, xác định ranh giới hai vế. Vế đầu giữ trật tự thường, vế sau đảo.
- Lượt ba: tìm mọi chữ did, does, do không nằm trong câu hỏi hay câu phủ định. Động từ ngay sau phải ở nguyên mẫu.
- Lượt bốn: tìm It is/It was … that/who. Gạch chân danh từ được nhấn, rồi kiểm động từ sau who/that hoà hợp với danh từ đó, và mệnh đề sau không nhắc lại thành phần đã đưa lên.
- Lượt năm: tìm What … is/was và very. Kiểm không có it thừa, không có very đứng trước so sánh hơn.
- Lượt cuối: đếm số câu nhấn mạnh trong cả bài. Bài luận vài trăm chữ mà có năm, sáu câu đảo ngữ thì nhiều khả năng đã thành gượng; giữ lại những câu thật sự cần.
Năm lượt đọc nghe có vẻ nhiều, nhưng mỗi lượt chỉ là lướt tìm vài chữ tín hiệu nên làm nhanh. Sau vài lần, bạn sẽ tự động dừng lại ở các chữ đó ngay trong lần viết đầu tiên.
Lỗi không nằm trong ngữ pháp: nhấn mạnh sai chỗ
Một câu có thể đúng ngữ pháp hoàn toàn mà vẫn hỏng vì nhấn mạnh nhầm thông tin. Ví dụ, đoạn văn đang kể về một chuyến đi, câu trước đã nói rõ cả nhóm đến Hội An bằng xe khách. Câu sau viết It was by coach that we travelled to Hoi An là thừa, vì người đọc đã biết điều đó; câu chẻ chỉ có ích khi nó tách ra một thông tin mới hoặc sửa một hiểu lầm. Viết lại thành We travelled to Hoi An by coach, hoặc nhấn vào chi tiết mới: It was the night market that impressed us most.
Tương tự, đảo ngữ mang sắc thái trang trọng, có phần kịch tính. Đặt Never have I eaten such good bread vào tin nhắn hỏi bạn tối nay ăn gì thì nghe như đang đọc diễn văn. Trong trò chuyện, người bản ngữ thường nhấn bằng giọng nói và từ ngữ: I have never eaten bread this good!, nhấn trọng âm vào never.
Vì vậy bước soát cuối cùng không hỏi "câu này có đúng không" mà hỏi "câu này có cần nhấn không, và nhấn vào đúng thứ cần nhấn chưa". Các bài về dùng câu nhấn mạnh trong bài luận, thư trang trọng, thuyết trình và nói chuyện hằng ngày trong danh mục này đi sâu vào câu hỏi đó.
Câu hỏi thường gặp
Lỗi nào trong câu nhấn mạnh bị trừ điểm nhiều nhất?
Không có thang trừ điểm chung cho mọi bài thi, nên khó nói lỗi nào nặng nhất. Nhìn từ phía người đọc, lỗi đảo ngữ thiếu trợ động từ và lỗi đảo nhầm vế dễ bị chú ý nhất, vì chúng làm cả câu sai cấu trúc chứ không chỉ sai một từ.
Câu chẻ dùng that hay who thì đúng hơn?
Khi phần được nhấn là người, cả who và that đều được chấp nhận: It was Minh who called và It was Minh that called. Who phổ biến hơn với người. Khi phần được nhấn là vật, thời gian, nơi chốn hay cụm trạng ngữ, dùng that.
Có cần dùng câu nhấn mạnh để bài viết được đánh giá cao không?
Một vài câu nhấn mạnh đúng chỗ cho thấy bạn kiểm soát được nhiều cấu trúc, nhưng câu sai thì làm hại nhiều hơn câu đúng giúp ích. Chỉ dùng khi bạn chắc cấu trúc và khi ý thật sự cần nhấn.
Đảo ngữ có dùng được trong văn nói không?
Có, nhưng ít và thường ở dạng ngắn, quen thuộc như Here comes the bus, So do I, Neither does she, hoặc trong lời phát biểu trang trọng. Đảo ngữ dài với Not until hay No sooner nghe khá văn vẻ khi trò chuyện thân mật.
Câu What I need are some new books có sai không?
Không hẳn. Cả is và are đều gặp khi phần sau là danh từ số nhiều. Ngữ pháp truyền thống thiên về is, cách dùng thực tế thường hoà hợp với danh từ số nhiều. Nếu đề bài không có yêu cầu riêng, đừng coi đây là lỗi.
Làm sao nhớ được Hardly đi với when còn No sooner đi với than?
Hãy nhớ No sooner chứa chữ sooner là dạng so sánh hơn của soon, mà so sánh hơn thì đi với than. Hardly, Scarcely, Barely không phải dạng so sánh nên không đi với than; chúng đi với when.