Lỗi với trợ động từ và từ nhấn mạnh thường chỉ sai một chữ, nên câu vẫn đọc trôi và người viết khó tự phát hiện: "I did went", "She does likes", "very better", "so beautiful day", "I like it at all". Mỗi lỗi có một quy tắc ngắn đứng sau, và khi đã biết quy tắc thì sửa rất nhanh.
Bài này gom các lỗi đó thành năm nhóm: trợ động từ do/does/did, nhóm very, so, such, too, nhóm at all, whatsoever, by far, đại từ phản thân và the very, own, cuối cùng là mười câu tìm lỗi có đáp án. Câu ví dụ tự soạn; chỗ nào người bản ngữ dùng linh hoạt, bài nói rõ mức chấp nhận.
Trợ động từ nhấn mạnh làm gì, và vì sao lỗi khó thấy
Câu khẳng định thường không cần trợ động từ: I locked the door. Khi người nói muốn khẳng định mạnh, thường là để phản bác một nghi ngờ, họ chèn did vào và nhấn giọng vào đó: I did lock the door! (mình có khoá cửa thật mà). Ở hiện tại: She does care about you (cô ấy thật sự có quan tâm đến bạn). Ở mệnh lệnh: Do sit down (mời bạn cứ ngồi), lịch sự và nồng nhiệt hơn Sit down.
Lỗi hay gặp vì người học gặp do/does/did chủ yếu trong câu hỏi và câu phủ định, nơi nó luôn đi với động từ nguyên mẫu. Nhưng khi dùng trong câu khẳng định, nhiều bạn lại có cảm giác câu "đang ở thì quá khứ" nên chia luôn cả động từ chính. Kết quả là did went, did saw, does knows.
Lỗi khó thấy còn vì khi viết, người đọc không nghe được giọng nhấn. I did lock the door trên giấy cần có ngữ cảnh đối lập rõ, nếu không người đọc sẽ thấy chữ did thừa. Vì vậy trong văn viết, trợ động từ nhấn mạnh hợp nhất ở những câu phản bác hoặc xác nhận: The plan did have some weaknesses, but it worked. (Kế hoạch đúng là có vài điểm yếu, nhưng nó đã thành công.)
Năm lỗi với do, does, did nhấn mạnh
Chia động từ chính hai lần. Sai: She does likes spicy food. Đúng: She does like spicy food. Sai: We did saw the comet. Đúng: We did see the comet. Thì và ngôi đã nằm ở does/did.
Dùng do để nhấn động từ be. Sai: He does be honest. Muốn nhấn, bạn nhấn chính động từ be khi nói (He IS honest) hoặc thêm từ: He really is honest. Trong văn viết, chữ in nghiêng có khi được dùng để đánh dấu chỗ nhấn giọng.
Dùng do khi câu đã có trợ động từ hoặc động từ khuyết thiếu. Sai: I do can swim. Sai: They did have finished. Khi câu đã có can, will, have, must…, nhấn bằng cách nhấn giọng vào chính từ đó: I CAN swim. They HAVE finished.
Ngoại lệ ở câu mệnh lệnh với be. Câu mệnh lệnh là chỗ duy nhất do đi với be: Do be careful on the stairs. Do be quiet, please. Đây là cách nói lịch sự, hơi trang trọng hoặc mang giọng người lớn tuổi; đúng ngữ pháp hoàn toàn.
Thêm to sau do trong mệnh lệnh. Sai: Do to come early. Đúng: Do come early. Sau do nhấn mạnh luôn là động từ nguyên mẫu không to, giống như sau do trong câu hỏi.
Nhóm very, so, such, too: chọn sai từ cho loại từ đi sau
Bốn từ này đều làm câu mạnh hơn, nhưng mỗi từ chỉ đi được với một số loại từ. Bảng dưới liệt kê những ghép sai hay gặp nhất.
| Câu sai | Câu sửa | Quy tắc |
|---|---|---|
| The new road is very shorter. | The new road is much shorter. / far shorter | Very không đứng trước so sánh hơn; dùng much, far, a lot, even. |
| It was so beautiful day. | It was such a beautiful day. / The day was so beautiful. | Such + (a/an) + tính từ + danh từ; so + tính từ hoặc trạng từ đứng một mình. |
| They are such kind. | They are so kind. / They are such kind people. | Không có danh từ phía sau thì không dùng such. |
| The soup is too delicious, I want more. | The soup is really delicious. / so delicious | Too nghĩa là "quá mức đến nỗi có vấn đề"; khen thì dùng really, so, very. |
| The view was very amazing. | The view was absolutely amazing. / really amazing | Tính từ mang nghĩa cực độ (amazing, huge, freezing, perfect) thường đi với absolutely, really hơn là very. |
Dòng cuối là chỗ cần nói rào. Very trước tính từ cực độ không hẳn là sai tuyệt đối; bạn vẫn nghe người bản ngữ nói very delicious hay very amazing trong trò chuyện. Nhưng nhiều sách ngữ pháp và nhiều người chấm bài coi absolutely hoặc really là lựa chọn chuẩn hơn với nhóm từ này, nên trong bài viết nghiêm túc hãy tránh very ở đây. Riêng very perfect và very unique thì dễ bị coi là lỗi hơn, vì nghĩa của chúng vốn đã ở mức tuyệt đối.
Nhóm at all, whatsoever, by far, ever so: đặt sai loại câu
At all trong câu khẳng định. Sai: He understood the lecture at all. Đúng: He didn't understand the lecture at all. Hoặc trong câu hỏi: Did he understand the lecture at all? At all nhấn một sự phủ định hoặc một nghi vấn; câu khẳng định không có gì để nó nhấn.
Whatsoever không có từ phủ định đi kèm. Sai: She had whatsoever doubt. Đúng: She had no doubt whatsoever. Whatsoever đứng sau danh từ, trong câu có no, none, nothing, any (phủ định). Mức độ mạnh hơn at all, hơi trang trọng.
By far đặt trước so sánh hơn thay vì so sánh nhất. Thường gặp: This route is by far shorter. Tự nhiên hơn: This route is far shorter, hoặc với so sánh nhất: This is by far the shortest route. By far với so sánh hơn vẫn có người dùng, nhưng vị trí quen thuộc nhất của nó là trước the + so sánh nhất.
Ever so trong văn trang trọng. Thank you ever so much là cách nói thân mật, phổ biến hơn trong tiếng Anh Anh. Câu đúng ngữ pháp, nhưng đặt vào thư xin việc hay bài luận học thuật thì lệch giọng. Trong văn trang trọng dùng Thank you very much hoặc I am most grateful.
Đại từ phản thân, the very và own: ba chỗ dễ đặt sai
Đại từ phản thân đứng thay chủ ngữ. Sai: Myself prepared the slides. Đúng: I prepared the slides myself, hoặc I myself prepared the slides. Đại từ phản thân nhấn mạnh đứng sau chủ ngữ hoặc cuối câu, không thay chủ ngữ. Tương tự, sai: The manager and myself will attend. Đúng: The manager and I will attend. Lỗi này gặp cả ở người bản ngữ khi muốn nghe lịch sự, nhưng vẫn bị coi là không chuẩn.
Itself đặt sai chỗ khiến nghĩa đổi. The village itself is quiet nghĩa là bản thân ngôi làng thì yên tĩnh (dù xung quanh có thể ồn). The village is quiet itself nghe lạ và không rõ ý. Đại từ phản thân nhấn mạnh nên đứng ngay sau danh từ nó nhấn hoặc cuối mệnh đề, và chỉ nên dùng khi có ý đối lập.
The very đi với mạo từ a. Sai: This is a very place where we met. Đúng: This is the very place where we met (chính nơi này). Very nhấn danh từ chỉ đi với the, this, that hoặc tính từ sở hữu: at that very moment, his very words.
Own đứng sau mạo từ. Sai: She wants an own room. Đúng: She wants her own room hoặc a room of her own. Own luôn cần một tính từ sở hữu đứng trước.
Rất, quá, lắm của tiếng Việt và cái bẫy very, too
Phần lớn lỗi ở nhóm very, so, too bắt nguồn từ việc dịch các từ chỉ mức độ của tiếng Việt. Tiếng Việt có rất, quá, lắm, cực kỳ, ghê, và chúng ghép được với gần như mọi tính từ, kể cả dạng so sánh: "đẹp hơn rất nhiều", "ngon quá", "tốt hơn hẳn". Người học quen ghép tự do như vậy nên mang sang tiếng Anh thành very better, too delicious.
Chữ quá là chỗ dễ nhầm nhất. "Món này ngon quá" là lời khen, nhưng This dish is too delicious trong tiếng Anh gợi ý rằng ngon đến mức có vấn đề, chẳng hạn ngon quá nên ăn quá nhiều. Too gần như luôn mang sắc thái "vượt quá mức chấp nhận": too hot to drink, too late to apply. Để khen, dùng so, really hoặc câu cảm thán: This dish is so good! What a delicious dish!
Chữ hơn hẳn, hơn nhiều khi dịch nên đi với much, far, a lot: much cheaper, far more reliable. Còn cực kỳ có thể dịch là extremely với tính từ thường (extremely tired), nhưng với tính từ cực độ thì dùng absolutely (absolutely exhausted). Một mẹo nhỏ: trước khi viết very, hãy hỏi tính từ phía sau có phải dạng so sánh hay dạng cực độ không. Nếu có, đổi từ.
Mười câu tìm lỗi có đáp án
Mỗi câu dưới đây có một lỗi về trợ động từ hoặc từ nhấn mạnh. Tìm và sửa, rồi đối chiếu đáp án ghi sau dấu gạch.
- I did told him the meeting was cancelled. — Sửa told thành tell.
- The exam was very easier than last year. — Sửa very thành much (hoặc far, a lot).
- We had so a good time at the festival. — Sửa thành such a good time.
- She didn't make any mistakes whatsoever. — Câu này đúng: whatsoever đứng sau danh từ trong câu phủ định có any. Đây là câu bẫy: đừng sửa câu đúng chỉ vì nó lạ.
- Do to help yourself to some fruit. — Bỏ to: Do help yourself to some fruit.
- My brother and myself built this shelf. — Sửa myself thành I.
- She does can play the violin. — Bỏ does; muốn nhấn thì nhấn giọng vào can.
- I enjoyed the concert at all. — Đổi sang phủ định: I didn't enjoy the concert at all, hoặc bỏ at all và dùng I really enjoyed the concert.
- Those were his very last word. — Sửa word thành words cho hoà hợp với Those were. Cụm his very last words là đúng.
- The weather is too nice today, let's go out. — Sửa too thành so hoặc really.
Câu 4 và câu 9 là hai câu được cài để thử phản xạ: câu 4 không có lỗi, câu 9 sai ở chỗ không liên quan đến từ nhấn mạnh. Khi làm bài tìm lỗi, đừng mặc định chữ nhấn mạnh là chỗ sai; hãy đọc cả câu.
Câu hỏi thường gặp
Viết I did go có trang trọng hơn I went không?
Không hẳn trang trọng hơn, mà là mang nghĩa khác: I did go nhấn rằng việc đó thật sự đã xảy ra, thường để phản bác ai đó nghi ngờ. Nếu không có ý phản bác hay khẳng định lại, dùng I went là tự nhiên.
Very much có đi với tính từ được không?
Very much đi với động từ (I like it very much) và với so sánh hơn (very much better, cách nói nhấn mạnh hơn much better). Không dùng very much trước tính từ nguyên cấp: viết very tired, không viết very much tired, trừ một số phân từ như very much aware.
So và such có dùng trong bài luận được không?
Được, nhất là trong cấu trúc so … that và such … that để nói kết quả: The demand was so high that the shop ran out of stock. Tránh dùng so đứng một mình như so important ở cuối câu trong văn trang trọng, vì nghe giống văn nói.
Itself và by itself khác nhau thế nào?
Itself đứng sau danh từ để nhấn: the idea itself is simple. By itself nghĩa là tự nó, một mình, không có tác động khác: the door closed by itself. Hai cách dùng khác nghĩa, không thay cho nhau được.
Có nên in đậm hay viết hoa từ cần nhấn trong bài viết không?
Trong bài luận và thư trang trọng, không nên; nhấn mạnh bằng cấu trúc câu và từ ngữ. Trong tài liệu hướng dẫn, bài trình chiếu hoặc tin nhắn thân mật, in nghiêng hoặc in đậm vừa phải thì chấp nhận được. Viết hoa cả từ dễ bị hiểu là đang quát.