Trong bài luận tiếng Anh, câu nhấn mạnh phát huy tác dụng ở ba chỗ: câu nêu quan điểm, câu đối lập với một ý kiến phổ biến, và câu chốt ở cuối đoạn hoặc cuối bài. Đặt vào những chỗ đó, một câu chẻ hay một câu đảo ngữ giúp người chấm thấy ngay ý chính; đặt rải rác ở phần dẫn dắt và ví dụ, chúng làm bài nặng nề.
Bài này đi theo cấu trúc của một bài luận: mở bài, thân bài, kết bài, với các khuôn câu nhấn mạnh hợp từng chỗ và mục đích của chúng. Phần giữa có một đoạn thân bài mẫu tự soạn, đánh dấu từng câu nhấn mạnh và lý do đặt ở đó. Phần cuối nói về những lỗi văn phong riêng của bài luận, kể cả một nhầm lẫn rất phổ biến giữa câu chẻ và câu có chủ ngữ giả It.
Bài luận cần nhấn mạnh ở đâu, và vì sao chỉ ở đó
Bài luận nghị luận có một nhiệm vụ: thuyết phục người đọc về một quan điểm. Người đọc, ở đây thường là người chấm, đọc nhanh và tìm câu trả lời cho ba câu hỏi: người viết nghĩ gì, vì sao, và điều gì là quan trọng nhất. Câu nhấn mạnh có ích khi nó trả lời một trong ba câu hỏi đó một cách gọn gàng.
Vì vậy chỗ đặt hợp lý nhất là câu nêu quan điểm ở mở bài, câu chủ đề của đoạn thân bài mạnh nhất, câu phản bác trong đoạn nhượng bộ, và câu cuối cùng của bài. Phần mô tả bối cảnh, phần kể ví dụ, phần nêu số liệu nên dùng câu thường; ở đó người đọc cần thông tin trôi chảy hơn là điểm nhấn.
Một lý do nữa để tiết chế: bài luận học thuật chuộng giọng điềm tĩnh. Đảo ngữ vốn mang sắc thái trang trọng nên hợp với bài luận hơn văn nói, nhưng nếu dùng dày, nó chuyển từ trang trọng sang kịch tính. Câu chẻ It is … that và câu chẻ giả What … is nhẹ hơn và linh hoạt hơn; trong thực tế chúng là công cụ chính, còn đảo ngữ là gia vị.
Mở bài: nêu quan điểm rõ mà không sáo
Đối lập với cách hiểu phổ biến. Câu thường: Many people think screen time harms children, but the quality of content matters more. Câu nhấn mạnh: Many people blame screen time for children's poor concentration, but it is the quality of what they watch, rather than the number of hours, that matters most. Câu chẻ đặt hai yếu tố cạnh nhau, người đọc thấy ngay thế đối lập mà bài sẽ lập luận.
Chỉ ra điều thường bị bỏ qua. What is often overlooked in this debate is the role of parents. Câu chẻ giả với What is often overlooked báo trước góc nhìn riêng của bài, tự nhiên hơn một câu mở bài chung chung về "xã hội hiện đại".
Đặt lại câu hỏi. The real question is not whether cities should ban motorbikes, but how they can offer people a practical alternative. Khuôn The real question is not … but … chuyển trọng tâm của đề bài sang góc nhìn của người viết.
Cần tránh. Mở bài bằng một câu đảo ngữ dài kiểu Never before in human history has… rất phổ biến trong bài mẫu học thuộc, nên dễ bị đọc như câu chép. Câu mở bài nên đi thẳng vào vấn đề của đề bài, nhấn mạnh nếu cần ở câu nêu quan điểm ngay sau.
Thân bài: khuôn câu nhấn mạnh theo mục đích
Mỗi đoạn thân bài có một câu chủ đề và các câu triển khai. Bảng dưới gợi ý khuôn nhấn mạnh hợp với từng mục đích; mỗi đoạn chỉ nên dùng một khuôn.
| Mục đích | Khuôn câu | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nêu lý do chính | The main reason … is that … | The main reason students choose part-time jobs is that they want work experience, not just money. |
| Tách ra một yếu tố quyết định | It is … that … | It is regular feedback, more than long hours, that improves a learner's writing. |
| Nêu điều kiện tiên quyết | Only if … will … | Only if public transport becomes reliable will people leave their cars at home. |
| Thừa nhận rồi phản bác | Trợ động từ nhấn mạnh + however | Online courses do offer flexibility; however, they demand a level of self-discipline that many learners lack. |
| Nhấn mức hiếm, mức chưa từng có | Đảo ngữ phủ định | Rarely has a single policy affected so many small businesses at once. |
| Nhấn hai lợi ích cộng dồn | Not only … but also | Not only does cycling reduce traffic, but it also improves public health. |
Câu trong cột ví dụ là ví dụ giả định về quan điểm, dùng để minh hoạ cấu trúc, không phải nhận định đã được chứng minh. Khi viết bài thật, câu nhấn mạnh nào đưa ra khẳng định mạnh thì cần có lý lẽ hoặc ví dụ đi kèm ngay sau; nhấn mạnh một ý không có căn cứ chỉ làm người chấm chú ý hơn vào chỗ yếu.
Một đoạn thân bài mẫu, đánh dấu từng câu nhấn mạnh
Đoạn dưới đây tự soạn để minh hoạ, theo đề bài giả định về việc học sinh trung học có nên đi làm thêm hay không.
Part-time work is often criticised for taking time away from study. This concern is understandable, and a heavy schedule does affect some students' grades. However, it is the number of hours, not the job itself, that causes the problem. A student who works six hours a week at a bookshop can still keep up with homework, and gains skills that school rarely teaches, such as dealing with customers and managing money. What schools and parents should discuss, therefore, is a sensible limit rather than a complete ban.
Câu thứ hai dùng trợ động từ nhấn mạnh does affect để thừa nhận phần đúng của ý kiến phản đối; đây là bước nhượng bộ. Câu thứ ba là câu chẻ, tách the number of hours ra khỏi the job itself, và chính nó là luận điểm của đoạn. Câu thứ tư là câu thường, đưa ví dụ cụ thể. Câu cuối dùng câu chẻ giả với What … should discuss … is để chốt đề xuất.
Đoạn có năm câu, ba câu có yếu tố nhấn mạnh nhưng ba yếu tố này khác loại và mỗi cái làm một việc riêng: nhượng bộ, nêu luận điểm, chốt đề xuất. Không có đảo ngữ nào, vì đoạn văn không cần đến mức độ trang trọng đó. Nếu bạn muốn thêm một câu đảo ngữ, chỗ hợp nhất là kết bài, không phải đoạn này.
Kết bài: chốt ý mà không lặp khuôn của mở bài
Kết bài là nơi câu nhấn mạnh thường bị dùng máy móc nhất. Khuôn Only by … can we … xuất hiện trong rất nhiều bài kết luận đến mức trở thành dấu hiệu của văn mẫu. Nó không sai; vấn đề là nó hay đi kèm một nội dung chung chung như Only by working together can we solve this problem, câu nói gì cũng đúng mà không nói gì cụ thể.
Nếu muốn dùng đảo ngữ ở kết bài, hãy gắn nó với giải pháp cụ thể mà thân bài đã lập luận: Only by limiting working hours, rather than banning part-time jobs, can schools protect both students' grades and their independence. Câu này dài hơn nhưng nhắc lại đúng luận điểm của bài, người đọc thấy bài có trục.
Một lựa chọn nhẹ hơn là câu chẻ giả: What matters, in the end, is not whether students work, but how much. Câu này ngắn, có nhịp, và đối lập rõ hai ý. Nếu mở bài đã dùng khuôn The real question is not … but …, hãy chọn khuôn khác cho kết bài để tránh lặp. Một bài luận vài trăm chữ thường chỉ cần một câu nhấn mạnh thật đắt ở kết bài.
Lỗi văn phong riêng của bài luận
Nhầm câu có chủ ngữ giả It với câu chẻ. It is clear that the policy failed và It is important that students rest không phải câu chẻ: bỏ It is … that đi thì phần còn lại không thành câu trọn nghĩa với tính từ. Đó là câu dùng It làm chủ ngữ giả cho cả mệnh đề that…. Chúng không sai, nhưng nhiều bạn tưởng mình đã dùng câu chẻ trong khi chưa hề nhấn mạnh thành phần nào.
Dùng khuôn mở bài quá quen. Những câu như It is undeniable that…, It goes without saying that… rất phổ biến trong bài mẫu. Chúng đúng ngữ pháp nhưng không mang thông tin; người chấm đọc nhiều sẽ lướt qua. Đi thẳng vào nhận định thường có sức nặng hơn.
Nhấn mạnh một khẳng định không có căn cứ. It is social media that causes all mental health problems among teenagers là câu nhấn mạnh đúng ngữ pháp nhưng khẳng định quá mức. Câu nhấn mạnh làm khẳng định mạnh hơn, nên càng cần rào: It is often social media, rather than schoolwork alone, that…
Dùng đảo ngữ văn chương trong bài nghị luận. So great was the impact of the internet that… hợp văn kể chuyện hơn bài luận ngắn. Dạng thường The internet had such a great impact that… rõ ràng và vẫn trang trọng.
Tự soát câu nhấn mạnh trong bài luận: sáu câu hỏi
Sau khi viết xong, hãy đọc riêng từng câu nhấn mạnh và trả lời sáu câu hỏi dưới đây. Câu nào không qua được hai câu hỏi trở lên thì nên viết lại thành câu thường.
- Câu này nằm ở vị trí chốt (câu nêu quan điểm, câu chủ đề, câu phản bác, câu kết) hay ở phần dẫn dắt, ví dụ?
- Thành phần được nhấn có phải thông tin mới hoặc điểm đối lập không, hay người đọc đã biết từ câu trước?
- Ngay sau câu này có lý lẽ hoặc ví dụ đỡ cho khẳng định không? Câu nhấn mạnh đứng trơ trọi dễ thành khẩu hiệu.
- Trong cùng đoạn đã có câu nhấn mạnh nào khác chưa? Nếu có, hai câu có làm hai việc khác nhau không?
- Cấu trúc này có giống hệt khuôn bạn đã dùng ở đoạn khác không? Nếu giống, đổi một trong hai.
- Đọc to lên, câu có trôi không? Nếu phải ngừng giữa câu để tìm chủ ngữ, câu đang quá dài hoặc quá nhiều tầng.
Sáu câu hỏi này không nhằm loại bỏ câu nhấn mạnh mà để mỗi câu còn lại có lý do rõ ràng. Thường sau một lượt soát như vậy, một bài luận vài trăm chữ còn lại hai đến ba câu có yếu tố nhấn mạnh, đủ để người chấm thấy sự đa dạng mà không thấy gượng. Nếu bài của bạn không còn câu nào, hãy xem lại câu nêu quan điểm ở mở bài: đó thường là chỗ đáng nhấn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bài luận tiếng Anh có bắt buộc phải có câu đảo ngữ không?
Không. Không có quy định chung nào bắt buộc đảo ngữ. Một bài luận dùng câu chẻ và câu chẻ giả đúng chỗ, cộng với câu thường viết chắc, hoàn toàn có thể đạt yêu cầu. Đảo ngữ chỉ nên xuất hiện khi bạn chắc chắn về cấu trúc.
Câu chẻ giả với What có quá thân mật cho bài luận không?
Không. What is often overlooked is, What matters most is, What this suggests is that là những khuôn dùng tốt trong văn viết học thuật. Chỉ cần tránh dạng văn nói như What I'm saying is hay What happened was khi trình bày lập luận.
Có nên dùng It is … that ở câu chủ đề của mọi đoạn thân bài không?
Không nên. Lặp một khuôn ở đầu mọi đoạn làm bài đơn điệu và lộ khuôn. Hãy chọn đoạn có luận điểm đối lập rõ nhất để dùng câu chẻ; các đoạn khác mở bằng câu thường hoặc khuôn khác.
Dùng trợ động từ nhấn mạnh trong bài luận có bị coi là văn nói không?
Không, nếu dùng đúng chức năng nhượng bộ hoặc xác nhận: Technology does make life easier in many ways; however… Đây là cách viết phổ biến trong văn nghị luận. Chỉ tránh dùng nhiều lần liên tiếp.
Câu nhấn mạnh có giúp bài luận dài hơn không?
Có thể thêm vài chữ, nhưng dùng câu nhấn mạnh để kéo dài bài là lựa chọn sai: câu chẻ thừa làm loãng ý. Nếu bài thiếu độ dài, hãy thêm lý lẽ hoặc ví dụ thay vì thêm khung cấu trúc.