Ngoài nghĩa "vừa mới" và "chỉ", just còn là một từ nhấn mạnh rất hay dùng: "It's just perfect" (đúng là hoàn hảo), "I just love this song" (mình mê bài này thật sự), "I just can't understand it" (mình chịu, không tài nào hiểu nổi). Cùng nhóm với just có simply, plain, downright đứng trước tính từ hoặc cả câu, và các tính từ sheer, utter, complete, total đứng trước danh từ để nói "hoàn toàn", "thuần tuý".
Những từ này ngắn và quen mặt nên người học ít để ý, nhưng chính chúng làm câu nói nghe tự nhiên, có cảm xúc. Bài này tách bốn nghĩa của just để khỏi nhầm, chỉ chỗ đặt từng từ, mức trang trọng, các cặp ghép quen thuộc như sheer luck, utter nonsense, a complete waste of time, và kết bằng bài tập có đáp án.
Bốn nghĩa của just: tách ra để khỏi nhầm
Just là một trong những từ đa nghĩa nhất của tiếng Anh thông dụng. Muốn dùng nó để nhấn mạnh, trước hết cần phân biệt với các nghĩa còn lại. Ngữ cảnh và vị trí thường cho biết nghĩa nào đang được dùng.
| Nghĩa | Ví dụ | Dịch |
|---|---|---|
| vừa mới (thời gian) | I've just finished my homework. | Mình vừa làm xong bài tập. |
| chỉ (giảm nhẹ) | It's just a small mistake. | Chỉ là một lỗi nhỏ thôi. |
| đúng, chính xác | This is just what I needed. | Đây đúng là thứ mình cần. |
| nhấn mạnh | The view is just amazing. | Cảnh đẹp thật sự, đẹp không chê vào đâu được. |
Nghĩa "vừa mới" thường đi với thì hoàn thành (trong tiếng Anh Mỹ cũng hay đi với quá khứ đơn: "I just finished"). Nghĩa "chỉ" thường đứng trước danh từ hoặc số lượng: just a minute, just two people. Nghĩa nhấn mạnh thường đứng trước tính từ mạnh hoặc trước động từ chỉ cảm xúc, và khi nói, just được đọc rõ, có trọng âm.
Có câu mơ hồ giữa hai nghĩa: "I just love it" gần như luôn là nhấn mạnh (mê thật sự), nhưng "I just looked at it" có thể là "mình chỉ nhìn thôi" hoặc "mình vừa nhìn xong". Khi viết, nếu sợ người đọc hiểu nhầm, hãy thay bằng từ rõ nghĩa hơn: only, recently hoặc really.
Just nhấn mạnh trước tính từ và động từ
Just + tính từ mạnh. "The weather is just perfect", "Your idea is just brilliant." Just hay đi với tính từ cực độ hoặc tính từ khen chê mạnh, gần nghĩa absolutely nhưng thân mật và tự nhiên hơn trong văn nói.
Just + động từ chỉ cảm xúc. "I just love her voice", "We just adore this place." Just đứng trước động từ chính, nghĩa gần really. So với "I love her voice", câu có just thêm cảm giác "không cần giải thích, cứ thế mà thích".
Just trong câu phủ định: bất lực hoặc dứt khoát. "I just can't remember his name" (mình chịu, không tài nào nhớ ra), "It just doesn't make sense." Just đứng trước trợ động từ phủ định, nhấn vào sự bế tắc hoặc thái độ không chấp nhận.
Just trong câu mệnh lệnh: thúc giục hoặc dỗ dành. "Just relax" (cứ thư giãn đi), "Just try it once." Just làm câu mệnh lệnh nghe như lời động viên, giảm bớt áp lực. Tuy nhiên với giọng gắt, "Just stop it!" lại thể hiện sự bực bội.
Just = đúng, chính xác: just what, just right, just as … as
Một nhóm cách dùng khác của just nhấn mạnh sự chính xác, vừa vặn. "This is just what I wanted" (đúng thứ mình muốn), "The soup is just right" (canh vừa miệng, không mặn không nhạt), "You came at just the right time" (bạn đến đúng lúc). Ở các câu này, just mang nghĩa gần exactly, nhưng ấm và thân mật hơn.
Just cũng nhấn mạnh so sánh bằng: "The street food here is just as good as in the city centre" — ngang ngửa hoàn toàn, không thua chút nào. So với câu thường "as good as", câu có just phản bác trước ý nghĩ rằng bên này sẽ kém hơn. Phủ định thì dùng "not quite as … as" để nói "chưa bằng lắm", nhẹ nhàng hơn "not as … as".
Hai cụm cố định cần nhớ: just about nghĩa là "gần như" ("I've just about finished" — gần xong rồi), và just in case nghĩa là "phòng khi" ("Take an umbrella just in case"). Hai cụm này không mang nghĩa nhấn mạnh, nhưng hay bị nhầm với just nhấn mạnh vì đứng cùng vị trí.
Trong tiếng Việt, "đúng là", "vừa khéo", "y như" thường tương ứng với nhóm nghĩa này. Ví dụ "Cái áo này vừa khéo với bạn" có thể dịch là "This shirt is just your size".
Simply: "đơn giản là", "thật sự là", và lý do duy nhất
Simply nhấn mạnh theo ba cách. Cách thứ nhất là đứng trước tính từ mạnh, giống just nhưng trang trọng hơn một chút: "The performance was simply outstanding", "The food was simply delicious." Câu nghe như lời khen không cần bàn cãi.
Cách thứ hai là đứng trước câu phủ định để bác bỏ dứt khoát: "That is simply not true" (điều đó đơn giản là không đúng), "We simply cannot accept this offer." Cách dùng này rất hay gặp trong tranh luận, thư phản hồi, phát biểu chính thức, vì nó cứng rắn mà vẫn lịch sự.
Cách thứ ba là nhấn mạnh rằng một lý do là duy nhất, không còn gì khác: "She got the job simply because she was the best candidate". Cụm quite simply đứng đầu câu cũng hay gặp, nghĩa là "nói thẳng ra": "Quite simply, the plan won't work."
Trong tiếng Anh kiểu Anh còn có "You simply must try it!" — bạn nhất định phải thử, một lời giới thiệu nhiệt tình. Cách nói này mang chút cường điệu và thân mật; trong văn viết trang trọng thì không dùng. Lưu ý phân biệt với simply mang nghĩa "một cách đơn giản": "She explained it simply" (cô ấy giải thích đơn giản, dễ hiểu) — ở đây simply là trạng từ cách thức, đứng sau động từ, không mang nghĩa nhấn mạnh.
Sheer, utter, complete, total, pure: tính từ nhấn mạnh danh từ
Just và simply nhấn mạnh tính từ hay động từ; còn khi muốn nhấn mạnh một danh từ, tiếng Anh dùng một nhóm tính từ đứng trước danh từ đó. Mỗi từ có những danh từ "ruột" của nó.
| Tính từ | Cặp ghép hay gặp | Sắc thái |
|---|---|---|
| sheer | sheer luck, sheer size, sheer hard work, by sheer chance | thuần tuý, chỉ riêng mức độ đó thôi; hay kèm ngạc nhiên |
| utter | utter nonsense, utter chaos, an utter disaster | hoàn toàn, gần như luôn tiêu cực |
| complete | a complete waste of time, a complete stranger, complete silence | hoàn toàn, trung tính, dùng rộng |
| total | a total stranger, a total failure, total control | gần complete, hơi thân mật hơn |
| pure | pure luck, pure chance, pure joy | thuần tuý, không pha trộn yếu tố khác |
| absolute | an absolute pleasure, absolute nonsense | tuyệt đối, dùng cho cả khen lẫn chê |
Các tính từ này chỉ đứng trước danh từ, không đứng sau động từ to be với nghĩa nhấn mạnh. Viết "The chaos was utter" là sai; còn "The silence was complete" thì được, nhưng complete lúc đó mang nghĩa "trọn vẹn", không còn là từ nhấn mạnh thuần.
Ví dụ trong ngữ cảnh: "We won by sheer luck" (thắng hoàn toàn nhờ may mắn), "The meeting was a complete waste of time", "It was an absolute pleasure to work with you." Câu cuối là câu kết thư rất hay gặp, lịch sự và chân thành.
Plain, downright, flatly: nhấn mạnh thân mật và thường mang ý chê
Một nhóm từ nhấn mạnh khác hầu như chỉ đi với nghĩa tiêu cực. Chúng tự nhiên trong văn nói nhưng nên dùng có chừng mực, vì dễ làm câu nghe gay gắt:
- plain + tính từ tiêu cực: "That's just plain wrong", "It was plain stupid." Thân mật. Cụm plain and simple đứng cuối câu nghĩa là "rõ ràng là vậy, không bàn thêm".
- downright + tính từ tiêu cực: "He was downright rude to the waiter", "The road is downright dangerous at night." Mạnh hơn very, mang ý phê phán rõ.
- flatly + refuse, deny, reject: "She flatly refused to sign" (thẳng thừng từ chối). Cặp ghép cố định, đi với động từ từ chối, phủ nhận.
- dead + một số tính từ: "dead tired", "dead serious", "dead easy" (kiểu Anh). Rất thân mật, chỉ dùng khi nói chuyện.
- a real + danh từ: "It was a real pleasure", "He's a real expert." Real trước danh từ mang nghĩa "thật sự", dùng cho cả khen lẫn chê.
Ghi nhớ mức dùng: trong bài luận và thư trang trọng, nhóm này gần như không xuất hiện, ngoại trừ flatly trong văn tường thuật như báo chí. Trong hội thoại, chỉ cần một từ như downright hay plain là đủ thể hiện thái độ; dùng dày sẽ nghe gắt gỏng.
Bài tập: chọn từ nhấn mạnh và xác định nghĩa của just
Làm từng câu rồi so với đáp án ngay sau.
- We met by ___ chance at the airport. (sheer / utter) — Đáp án: sheer. Utter hiếm khi đi với chance và thường mang nghĩa tiêu cực.
- A ___ stranger helped us carry the bags. (complete / sheer) — Đáp án: complete. Total stranger cũng đúng; sheer không đi với stranger.
- The meeting was a ___ waste of time. — Đáp án: complete (hoặc total).
- Just trong câu "She has just left" mang nghĩa gì? — Đáp án: vừa mới (đi kèm thì hiện tại hoàn thành).
- Just trong câu "The concert was just incredible" mang nghĩa gì? — Đáp án: nhấn mạnh, đứng trước tính từ mạnh.
- That is ___ not true. (simply / simple) — Đáp án: simply; cần trạng từ để bổ nghĩa cho cả cụm not true.
Câu 2 và câu 3 đều có hai đáp án chấp nhận được (complete hoặc total). Với những danh từ như nonsense, nhiều tính từ cùng ghép được: utter nonsense, complete nonsense, absolute nonsense, sheer nonsense đều gặp. Vì vậy khi làm bài trắc nghiệm, cách chắc nhất là loại phương án không ghép được với danh từ, thay vì cố nhớ một đáp án duy nhất. Khi tự viết, chọn cặp ghép bạn đã gặp nhiều lần trong sách báo.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt just "vừa mới" và just nhấn mạnh?
Nhìn thì của động từ và từ đứng sau. Just đi với thì hoàn thành hoặc quá khứ đơn mô tả hành động thường là nghĩa vừa mới. Just đứng trước tính từ mạnh, động từ chỉ cảm xúc hoặc trợ động từ phủ định thường là nhấn mạnh.
Just nhấn mạnh có dùng trong bài luận được không?
Nên hạn chế. Just nhấn mạnh mang màu văn nói và cảm xúc. Trong bài luận, chọn simply, entirely hoặc từ cụ thể hơn. Riêng just trong "just as important as" thì vẫn dùng được trong văn viết trang trọng.
Sheer và pure khác nhau thế nào?
Hai từ khá gần nhau trong các cụm như sheer luck và pure luck. Sheer còn hay đi với danh từ chỉ mức độ, kích thước hoặc công sức như sheer size, sheer hard work, nhấn vào độ lớn gây ngạc nhiên. Pure nhấn vào sự thuần tuý, không pha trộn.
Utter và utterly có giống nhau không?
Cùng gốc nhưng khác loại từ. Utter là tính từ, đứng trước danh từ như utter chaos. Utterly là trạng từ, đứng trước tính từ hoặc động từ như utterly exhausted. Cả hai thường mang nghĩa tiêu cực, với một số ngoại lệ như utterly charming.
"A complete stranger" nghĩa là gì?
Nghĩa là một người hoàn toàn xa lạ, chưa từng gặp. Complete ở đây nhấn mạnh mức độ xa lạ. "A total stranger" cùng nghĩa và cũng rất phổ biến. Không nói "a very stranger", vì very không bổ nghĩa trực tiếp cho danh từ.
Có nên dùng "dead" để nhấn mạnh như "dead tired" không?
Được, nhưng chỉ trong hội thoại thân mật, và chỉ với một số tính từ quen thuộc như dead tired, dead serious, dead easy. Đây là cách nói thiên về tiếng Anh kiểu Anh. Trong bài viết hay khi nói với người không thân, dùng extremely hoặc really an toàn hơn.