Câu dùng As soon as có thể viết lại theo nhiều cách: No sooner … than, Hardly … when, The moment (that), Immediately, On + V-ing, hoặc Upon + danh từ. Ví dụ câu gốc As soon as he arrived, the meeting started. có thể thành No sooner had he arrived than the meeting started. hoặc The moment he arrived, the meeting started. Mỗi cách có điều kiện riêng về thì và chủ ngữ.
Bài này xếp các cách diễn ý “ngay khi” theo độ trang trọng, chỉ rõ cách nào cần đảo ngữ và cách nào không, và nói thẳng những trường hợp không chuyển được, ví dụ câu tương lai sang No sooner hoặc hai vế khác chủ ngữ sang On + V-ing. Cuối bài có bài luyện kèm đáp án.
Bảy cách nói “ngay khi” và điều kiện dùng
Bảng xếp từ cách trung tính nhất đến cách trang trọng nhất. Cột thứ ba là điều quan trọng nhất khi viết lại: cách đó có đòi đảo ngữ hay đòi điều kiện gì không.
| Cách viết | Ví dụ tự viết | Điều kiện, lưu ý |
|---|---|---|
| As soon as | As soon as the rain stopped, we went out. | trung tính, mọi thì |
| The moment / The minute (that) | The moment the rain stopped, we went out. | không đảo, nghe nhanh, nhấn sự tức thì; that có thể bỏ |
| Immediately / Directly | Immediately the rain stopped, we went out. | dùng như liên từ chủ yếu trong tiếng Anh – Anh |
| Once | Once the rain stopped, we went out. | nghĩa “một khi đã”, không nhấn ngay lập tức |
| On / Upon + V-ing | On hearing the news, she called her mother. | hai vế phải cùng chủ ngữ |
| On / Upon + danh từ | On his arrival, the meeting started. | trang trọng; danh từ thay cho mệnh đề |
| No sooner … than / Hardly … when | No sooner had the rain stopped than we went out. | đảo ngữ, had + V3, chủ yếu cho quá khứ |
Once nằm trong bảng vì đề bài hay đưa nó làm lựa chọn gây nhiễu. Once nghĩa là “sau khi, một khi đã”, gần với as soon as nhưng không nhấn sự liền mạch tức thì. Trong bài chọn câu cùng nghĩa, Once thường được chấp nhận, nhưng khi đề yêu cầu nhấn “ngay lập tức” thì The moment hoặc No sooner sát nghĩa hơn.
Từ As soon as sang No sooner hoặc Hardly: năm bước
Đây là dạng viết lại hay gặp nhất. Ví dụ gốc: As soon as she got on the bus, she realised she had left her bag at home.
- Xác định vế As soon as (sự việc xảy ra trước): she got on the bus. Vế còn lại là sự việc xảy ra sau: she realised…
- Đặt No sooner (hoặc Hardly) ở đầu câu, thay cho As soon as.
- Chuyển vế xảy ra trước sang had + chủ ngữ + V3: No sooner had she got on the bus. Ở tiếng Anh – Mỹ có thể gặp gotten; cả hai dạng V3 đều chấp nhận theo biến thể.
- Thêm từ nối: than nếu mở đầu là No sooner, when nếu mở đầu là Hardly, Scarcely.
- Giữ vế sau ở quá khứ đơn, trật tự thường: than she realised she had left her bag at home.
Câu hoàn chỉnh: No sooner had she got on the bus than she realised she had left her bag at home. Bản Hardly: Hardly had she got on the bus when she realised she had left her bag at home. Để ý dấu phẩy sau vế As soon as ở câu gốc biến mất trong câu đảo ngữ.
The moment, The minute và Immediately: không cần đảo
Ba cách này là đường tắt khi bạn muốn nhấn sự tức thì mà không muốn câu nặng như đảo ngữ. Chúng đứng ở vị trí của As soon as, và phần còn lại của câu giữ y nguyên: As soon as the guests left, the children ran to the cake. thành The moment the guests left, the children ran to the cake. Không đổi thì, không đảo trợ động từ.
The moment và The minute gần như thay nhau được; The minute nghe khẩu ngữ hơn một chút. Có thể thêm that sau chúng (The moment that the guests left…) nhưng bản không có that phổ biến hơn. The instant cũng dùng được với nghĩa tương tự, giọng văn viết hơn.
Immediately và Directly dùng như liên từ, đứng đầu mệnh đề, là cách dùng của tiếng Anh – Anh: Immediately the guests left, the children ran to the cake. Trong tiếng Anh – Mỹ, người viết thường dùng immediately after hoặc as soon as thay vào. Nếu bài tập theo chuẩn Anh – Anh và cho từ Immediately, cách viết trên là đúng; nếu không chắc chuẩn nào, The moment là lựa chọn an toàn ở cả hai biến thể.
Ba cách này dùng được cho cả tương lai, khác với No sooner: The moment you hear from him, let me know. Mệnh đề sau The moment nói về tương lai nhưng vẫn chia hiện tại, giống quy tắc của As soon as.
On + V-ing: bẫy chủ ngữ treo
Điều kiện bắt buộc. On + V-ing chỉ dùng được khi chủ ngữ ngầm của V-ing trùng với chủ ngữ của mệnh đề chính. As soon as she heard the news, she called her mother. có hai vế cùng chủ ngữ she, nên viết được On hearing the news, she called her mother.
Khi chủ ngữ khác nhau. As soon as he arrived, the meeting started. có hai chủ ngữ he và the meeting. Viết On arriving, the meeting started. là sai, vì câu ngầm nói cuộc họp đã “đến nơi”. Lỗi này gọi là chủ ngữ treo (dangling participle).
Cách cứu khi khác chủ ngữ. Dùng On + danh từ có sở hữu: On his arrival, the meeting started. Cụm his arrival mang theo chủ ngữ của hành động nên câu rõ nghĩa. Cách này trang trọng, hợp văn bản báo cáo, thông báo.
Upon hay On. Upon trang trọng hơn On, nghĩa như nhau: Upon receiving the letter, the family celebrated. Trong bài tập, đề cho từ nào thì dùng từ đó; khi tự viết, On là đủ cho phần lớn ngữ cảnh.
Một câu gốc, năm cách viết lại
Lấy một câu gốc duy nhất và viết lại bằng năm cách để thấy phần nào đổi, phần nào giữ. Câu gốc: As soon as Lan opened the gate, the dog ran out.
| Cách | Câu viết lại | Có đổi thì, đảo ngữ không |
|---|---|---|
| The moment | The moment Lan opened the gate, the dog ran out. | không đổi gì ngoài từ mở đầu |
| No sooner | No sooner had Lan opened the gate than the dog ran out. | had + V3, đảo ngữ, than |
| Hardly | Hardly had Lan opened the gate when the dog ran out. | had + V3, đảo ngữ, when |
| On + V-ing | Không dùng được: chủ ngữ hai vế khác nhau (Lan và the dog). | — |
| Câu chẻ thời gian | It was only when Lan opened the gate that the dog ran out. | nghĩa lệch: thành “chỉ khi”, không còn “ngay khi” |
Hàng cuối cố ý đưa vào để cho thấy không phải cấu trúc thời gian nào cũng giữ được nghĩa “ngay khi”. Câu chẻ với only when chuyển trọng tâm sang điều kiện duy nhất, nên khi đề yêu cầu câu cùng nghĩa với As soon as, lựa chọn đó thường là bẫy.
Hàng On + V-ing cũng là bẫy quen thuộc: câu gốc có hai chủ ngữ khác nhau thì không rút gọn được. Muốn dùng On với hai chủ ngữ khác nhau thì phải có một danh từ gọn thay cho cả mệnh đề, như On his arrival; việc “mở cổng” không có danh từ tự nhiên tương ứng, nên trong thực tế người viết chọn The moment.
Khi nào không chuyển sang No sooner được
Không phải câu As soon as nào cũng viết lại được bằng đảo ngữ. Các trường hợp dưới đây nên giữ nguyên hoặc chọn The moment:
- Câu nói về tương lai: As soon as you get home, send me a message. No sooner chủ yếu kể quá khứ; ép sang đảo ngữ nghe gượng. Dùng The moment you get home, send me a message.
- Câu mệnh lệnh hoặc lời dặn: như ví dụ trên, mệnh đề chính là câu mệnh lệnh không có chủ ngữ để đảo.
- Câu chỉ thói quen chung nhưng nói tự nhiên: As soon as the market opens, the stalls fill up. Dạng đảo ngữ hiện tại tồn tại nhưng hiếm; trong văn thường, The moment hoặc As soon as tự nhiên hơn.
- Hai việc không thật sự nối nhau ngay: nếu as soon as trong câu gốc mang nghĩa “sớm nhất có thể” (Reply as soon as possible), đó là cụm khác hẳn, không liên quan đến cấu trúc nối hai sự việc.
- Văn nói thân mật: đảo ngữ sẽ làm câu nghe như đọc sách. Đúng ngữ pháp nhưng lệch giọng.
Trong bài tập, đề sẽ cho câu gốc phù hợp với cấu trúc yêu cầu. Danh sách trên chủ yếu dành cho lúc bạn tự viết bài luận hoặc thư, khi phải tự quyết định có nên đảo hay không.
Bài luyện có đáp án
Viết lại các câu sau bằng từ cho trong ngoặc. Đáp án đã kiểm lại từng câu; chỗ nào không viết được thì giải thích.
1. As soon as the concert finished, the crowd went home. (No sooner) — No sooner had the concert finished than the crowd went home.
2. As soon as the teacher came in, the class went quiet. (The moment) — The moment the teacher came in, the class went quiet.
3. As soon as he saw the price, he changed his mind. (On) — On seeing the price, he changed his mind. Hai vế cùng chủ ngữ he nên dùng được.
4. As soon as the minister arrived, the ceremony began. (On) — On the minister's arrival, the ceremony began. Không viết On arriving, the ceremony began vì khác chủ ngữ.
5. As soon as they reached the hotel, it started to snow. (Hardly) — Hardly had they reached the hotel when it started to snow.
6. As soon as you receive the parcel, check it carefully. (No sooner) — Không nên chuyển: câu là lời dặn về tương lai. Viết lại tự nhiên là The moment you receive the parcel, check it carefully.
Câu hỏi thường gặp
As soon as và The moment có khác nhau về nghĩa không?
Gần như không. The moment nhấn sự tức thì mạnh hơn một chút và nghe sống động hơn. Cả hai đều không gây đảo ngữ, dùng được cho quá khứ, hiện tại và tương lai, và mệnh đề sau chúng nói về tương lai vẫn chia thì hiện tại.
Immediately đứng đầu câu như liên từ có đúng không?
Đúng trong tiếng Anh – Anh, ví dụ Immediately she saw him, she smiled. Trong tiếng Anh – Mỹ cách dùng này ít gặp, người viết thường chọn as soon as hoặc immediately after. Nếu không chắc bài tập theo chuẩn nào, The moment là lựa chọn an toàn hơn.
On + V-ing và Upon + V-ing khác nhau thế nào?
Nghĩa như nhau: ngay khi làm việc gì. Upon trang trọng hơn, hay gặp trong văn bản hành chính và văn viết cẩn thận. Cả hai đều đòi hỏi chủ ngữ của V-ing trùng với chủ ngữ mệnh đề chính, nếu không câu sẽ mắc lỗi chủ ngữ treo.
Có viết lại câu As soon as ở tương lai bằng No sooner được không?
Về lý thuyết có thể gặp dạng hiện tại cho thói quen, nhưng với câu tương lai hoặc lời dặn thì No sooner nghe gượng và ít người dùng. Giữ As soon as hoặc chuyển sang The moment là lựa chọn tự nhiên và đúng chuẩn.
Once có dùng thay As soon as trong bài viết lại được không?
Thường được chấp nhận khi đề hỏi câu gần nghĩa nhất, vì Once nghĩa là một khi đã, sau khi. Nhưng Once không nhấn sự liền mạch tức thì như As soon as hay The moment, nên khi đề muốn giữ ý ngay lập tức, Once không phải lựa chọn sát nhất.
Khi viết lại sang No sooner, dấu phẩy giữa hai vế đi đâu?
Câu As soon as đứng đầu thường có dấu phẩy ngăn hai vế. Khi chuyển sang No sooner hoặc Hardly, câu viết liền và than hoặc when làm nhiệm vụ nối, nên dấu phẩy thường bỏ đi. Giữ dấu phẩy không sai nghĩa nhưng ít gặp trong văn chuẩn.