Bộ bài gồm 20 câu luyện câu chẻ giả, tức dạng câu nhấn mạnh bắt đầu bằng What, All hoặc một danh từ chung như The thing, The reason, The place. Bài chia bốn phần: nhấn tân ngữ và chủ ngữ bằng What, nhấn hành động bằng What … did was, giới hạn bằng All, và dùng danh từ chung. Đáp án đi kèm giải thích, chỗ nào hai cách chia động từ đều chấp nhận thì ghi rõ. Phần cuối so sánh câu chẻ What với câu chẻ It is … that để bạn biết chọn dạng nào khi tự viết.
Khác câu chẻ It is … that, câu chẻ với What đặt phần đã biết lên trước và để phần mới, phần quan trọng, ở cuối câu sau is/was. Vì vậy nó rất hợp với văn nói và lời thuyết trình: người nghe được dẫn dắt, rồi mới nhận thông tin chính. Câu trong bài là câu tự soạn để luyện tập.
Bốn khung dùng trong bộ bài
Câu gốc trong bảng: Lan needs a quiet room. (Lan cần một căn phòng yên tĩnh.)
| Khung | Ví dụ | Nhấn vào |
|---|---|---|
| What + S + V + is/was + phần nhấn | What Lan needs is a quiet room. | tân ngữ |
| What + V + is/was + phần nhấn | What annoyed Lan was the noise. | chủ ngữ (vật) |
| What + S + do/did + is/was + (to) V | What Lan did was (to) move to a quieter room. | cả hành động |
| All + S + V + is/was + phần nhấn | All Lan needs is a quiet room. | giới hạn: chỉ cần thế |
Động từ be ở giữa chia theo thì của câu gốc: hiện tại thì is, quá khứ thì was. Trong khung nhấn hành động, sau is/was có thể dùng to V hoặc V nguyên mẫu không to; trong văn nói, dạng không to phổ biến hơn. Câu chẻ What thường không dùng để nhấn người; muốn nhấn người, bạn dùng The person who… hoặc câu chẻ It is … who.
Phần 1: nhấn tân ngữ và chủ ngữ bằng What (6 câu)
Viết lại, bắt đầu bằng What. Câu mẫu: I want a cup of hot tea. → What I want is a cup of hot tea. Phần cũ I want đi sau What, phần mới a cup of hot tea đứng cuối sau is.
- I need a long holiday.
- She wants to study abroad.
- The noise annoyed me.
- I like her honesty most.
- The students need clearer instructions.
- His silence worried his parents.
Câu 4 có most; khi chuyển, giữ most trong vế What và thêm about her cho tự nhiên. Câu 5 có phần nhấn số nhiều, xem phần đáp án về cách chia be. Với câu 3 và câu 6, chủ ngữ gốc là vật (the noise, his silence), nên What thay vào vị trí chủ ngữ và động từ giữ nguyên thì: What annoyed me, What worried his parents. Phần được nhấn chuyển xuống cuối câu, sau was. Trước khi dò đáp án, đọc to câu của mình một lần: câu chẻ What đúng thường có nhịp “dẫn dắt – dừng – chốt”.
Đáp án phần 1
Mỗi câu kèm một ghi chú.
- What I need is a long holiday.
- What she wants is to study abroad. Phần nhấn là cụm to V, giữ nguyên.
- What annoyed me was the noise. What thay cho chủ ngữ, động từ trong vế What chia quá khứ, nên was.
- What I like most about her is her honesty. Chấp nhận cả What I like most is her honesty.
- What the students need is clearer instructions. Cũng gặp What the students need are clearer instructions. Sách ngữ pháp ghi nhận cả hai: số ít theo mệnh đề What, số nhiều theo cụm danh từ phía sau. Khi viết, số ít là lựa chọn an toàn; khi làm trắc nghiệm, chọn phương án có mặt.
- What worried his parents was his silence.
Kiểm tra nhanh: câu chẻ What đúng khi bạn đảo hai vế quanh is/was mà câu vẫn có nghĩa. A long holiday is what I need cũng là câu đúng, chỉ là thứ tự nhấn khác. Nếu đảo xong mà câu vô nghĩa, có thể bạn đã đặt nhầm phần nhấn.
Phần 2: nhấn hành động với What … did was (5 câu)
Viết lại để nhấn cả hành động. Câu mẫu: They repainted the whole house. → What they did was (to) repaint the whole house. Động từ chính quay về nguyên mẫu sau was, còn thì quá khứ đã nằm ở did. Với việc xảy ra ngoài ý muốn, dùng What happened was (that)… thay cho did.
- He lost his passport at the airport.
- We should check the data first.
- She called the manager and complained.
- The company is cutting costs everywhere.
- Nam forgot to lock the door.
Câu 1 và câu 5 là việc không ai cố ý làm, nên khung What he did was lose… nghe kỳ. Câu 2 có modal should, giữ modal trong vế What. Câu 4 ở thì hiện tại tiếp diễn, nên vế What là What the company is doing và phần nhấn cũng mang dạng V-ing. Câu 3 có hai hành động nối bằng and; cả hai cùng đi vào phần nhấn sau was.
Đáp án phần 2
- What happened was (that) he lost his passport at the airport. Dùng happened vì mất hộ chiếu là sự cố, không phải hành động chủ ý.
- What we should do is (to) check the data first. Cũng đúng: The first thing we should do is check the data.
- What she did was (to) call the manager and complain. Cả hai động từ đều về nguyên mẫu.
- What the company is doing is cutting costs everywhere. Câu gốc ở tiếp diễn thì phần nhấn dùng V-ing cho khớp.
- What happened was (that) Nam forgot to lock the door. Hoặc giữ chủ ngữ ở đầu theo kiểu nói: What Nam did was forget to lock the door, dạng này có gặp trong văn nói khi người nói muốn trách nhẹ, nhưng khi làm bài, dạng What happened was an toàn hơn.
Lưu ý chỗ chia thì: did ở vế What đi với was, do/does đi với is, is doing đi với is và V-ing. Ghép sai cặp, như What she did is call, không hẳn sai trong văn nói nhưng sẽ bị đánh dấu trong bài viết lại câu.
Phần 3: giới hạn với All (4 câu)
Viết lại bằng All. Khung này mang nghĩa “chỉ … thôi”, thường thay cho only trong câu gốc. Câu mẫu: We only want a fair price. → All we want is a fair price. Chữ only biến mất vì All đã mang nghĩa giới hạn.
- I only want some peace and quiet.
- She only said “sorry”.
- I only asked a simple question.
- You only need a pen and some paper.
Câu 3 nhấn một hành động, nên vế sau dùng (to) ask. Câu 2 có phần nhấn là lời nói, giữ trong ngoặc kép. Khác nhau về sắc thái: I only want some peace and quiet là lời nói bình thường, còn All I want is some peace and quiet nghe như người nói đã mệt mỏi và muốn chốt lại điều duy nhất mình cần. Vì vậy khung All hay xuất hiện trong lời than, lời bào chữa và lời đề nghị khiêm tốn. Văn viết đôi khi dùng All that thay cho All: All that she said was “sorry”, nghĩa như nhau.
Đáp án phần 3 và phần 4: dùng danh từ chung
Phần 3, câu 1. All I want is some peace and quiet.
Phần 3, câu 2. All she said was “sorry”.
Phần 3, câu 3. All I did was (to) ask a simple question. Câu này thường mang giọng bênh vực mình: mình chỉ hỏi thôi mà.
Phần 3, câu 4. All you need is a pen and some paper. Phần nhấn là hai danh từ nối bằng and, vẫn dùng is vì vế All đi trước là số ít.
Phần 4, đề. Viết lại năm câu bằng danh từ chung cho trong ngoặc: (1) She left because she was exhausted. (The reason) — (2) They met in a small café. (The place) — (3) The ending surprised me most. (The thing) — (4) He arrived at midnight. (The time) — (5) You must never lie to a patient. (The one thing).
Phần 4, đáp án. (1) The reason (why) she left was that she was exhausted. Không viết The reason … was because trong văn viết chuẩn. (2) The place where they met was a small café. (3) The thing that surprised me most was the ending. (4) The time he arrived was midnight. (5) The one thing you must never do is lie to a patient.
Khi nào chọn What, khi nào chọn It is … that
Hai dạng câu chẻ không thay thế nhau hoàn toàn. Câu chẻ It is … that đặt phần nhấn ngay đầu, hợp với ý đối lập hoặc đính chính: It was Hoa, not Mai, who called. Câu chẻ What để phần nhấn ở cuối, hợp với lời dẫn dắt: người nghe biết chủ đề trước, rồi mới nghe điểm chính. Một câu mở đầu thuyết trình như What we found was surprising tạo chờ đợi mà câu It is làm không được.
Một khác biệt nữa: câu chẻ What nhấn được hành động (What she did was call the police), còn câu chẻ It is thì không. Ngược lại, câu chẻ It is nhấn người tự nhiên hơn (It was the doctor who…), còn What thường không dùng cho người.
Trong bài viết lại câu, đề thường cho sẵn chữ đầu nên bạn không phải chọn. Khi tự viết bài luận hoặc nói, hãy hỏi: mình muốn người nghe chú ý ngay từ đầu, hay muốn dẫn họ tới cuối câu? Câu trả lời quyết định dùng dạng nào.
Một bài tập nhỏ để tự kiểm: lấy câu The heavy traffic made us late, viết cả hai dạng. Câu chẻ It: It was the heavy traffic that made us late, hợp khi có người đổ lỗi cho chuyện khác. Câu chẻ What: What made us late was the heavy traffic, hợp khi bạn đang kể lại và muốn người nghe chờ tới cuối câu mới biết lý do. Cả hai đều đúng; khác nhau ở chỗ bạn muốn đặt trọng tâm ở đầu hay cuối câu. Thêm một lựa chọn nữa là câu thường, nhấn bằng giọng khi nói. Ba lựa chọn này cùng tồn tại, và người viết giỏi đổi qua lại giữa chúng thay vì dùng một kiểu suốt bài.
Câu hỏi thường gặp
Câu chẻ What có dùng được cho người không?
Thông thường không. What dùng cho vật, sự việc, hành động. Muốn nhấn người theo kiểu câu chẻ giả, dùng The person who, The one who, ví dụ The person who helped me most was my aunt. Hoặc chuyển sang câu chẻ It was my aunt who helped me most.
What I need is hay What I need are khi phần nhấn số nhiều?
Cả hai đều gặp. Số ít is chia theo mệnh đề What, được coi là chuẩn mực và an toàn. Số nhiều are chia theo danh từ phía sau, khá phổ biến trong văn nói và cũng được nhiều sách ghi nhận. Khi viết bài, nên dùng is; khi làm trắc nghiệm, chọn phương án có mặt trong đề.
Sau What he did was có bắt buộc dùng to không?
Không bắt buộc. What he did was call the police và What he did was to call the police đều đúng. Dạng không to phổ biến hơn trong văn nói và văn viết hiện đại; dạng có to nghe trang trọng hơn một chút.
The reason why … is because có sai không?
Trong văn viết chuẩn, The reason … is that được ưu tiên, vì reason và because lặp nghĩa. The reason … is because rất phổ biến trong văn nói và không gây hiểu lầm, nhưng nhiều người chấm bài coi là lỗi văn phong. Khi viết lại câu, dùng that.
All I want is có giống Only I want không?
Không. All I want is a rest nghĩa là thứ mình muốn chỉ là được nghỉ. Câu Only I want a rest lại có nghĩa chỉ có mình muốn nghỉ, người khác thì không. Vị trí của only và all làm đổi hẳn phần bị giới hạn.
Câu chẻ What có dùng trong bài viết học thuật được không?
Có, với chừng mực. Câu như What these results suggest is that… rất hay gặp trong phần bàn luận của bài nghiên cứu, vì nó dẫn người đọc tới kết luận. Dùng liên tục trong một đoạn thì giọng văn thành lặp, nên xen kẽ với câu thường.