Bộ bài này gồm 24 câu viết lại bằng câu chẻ It is/was … that/who, chia ba phần: nhấn chủ ngữ và tân ngữ, nhấn trạng ngữ thời gian – nơi chốn – lý do, rồi tới câu chẻ phủ định với Not until và câu hỏi dùng câu chẻ. Mỗi phần có đáp án riêng và lời giải thích vì sao viết như vậy; chỗ nào có hai cách đều được chấp nhận thì đáp án ghi cả hai.
Phần in đậm trong mỗi câu đề là thành phần cần nhấn. Bạn làm trọn một phần trên giấy rồi mới dò đáp án, đừng dò từng câu. Câu nào sai thì chép lại câu đúng một lần, đánh dấu, vài hôm sau làm lại riêng những câu đó. Toàn bộ câu trong bài là câu tự soạn để luyện tập, tên người và địa danh chỉ để minh hoạ.
Nhắc nhanh khung câu chẻ trước khi làm
Câu chẻ tách một câu thường thành hai vế để dồn sự chú ý vào một thành phần. Khung chung là It + be + phần được nhấn + that/who + phần còn lại của câu. So sánh: My brother fixed the bike (Anh mình sửa chiếc xe) với It was my brother who fixed the bike (Chính anh mình là người sửa chiếc xe). Thông tin không đổi, chỉ có điểm sáng dời về phía my brother.
Bốn điểm cần nhớ khi làm bài. Thứ nhất, be đi theo thì của câu gốc: câu gốc ở hiện tại thì dùng It is, câu gốc ở quá khứ thì dùng It was. Thứ hai, It is/It was luôn ở số ít, kể cả khi phần được nhấn là danh từ số nhiều. Thứ ba, phần được nhấn là người thì dùng who hoặc that, là vật hay trạng ngữ thì dùng that. Thứ tư, động từ sau who/that chia theo phần được nhấn chứ không theo chữ It: It is you who are wrong, không phải who is wrong.
Phần còn lại của câu giữ nguyên trật tự và giữ nguyên thì. Nếu phần được nhấn là một cụm giới từ như in the morning hay because of the rain, bạn đưa cả cụm lên, không bỏ giới từ. Đây là chỗ nhiều bạn làm sai nhất ở phần 2.
Phần 1: nhấn chủ ngữ và tân ngữ (10 câu)
Viết lại mỗi câu bằng câu chẻ, nhấn vào phần in đậm. Giữ nguyên nghĩa và thì của câu gốc. Câu mẫu: Minh wrote this song. → It was Minh who wrote this song. Ba bước làm: xác định thì của động từ chính (wrote là quá khứ, nên dùng was), xác định phần nhấn là người hay vật (Minh là người, nên who hoặc that), rồi chép nguyên phần còn lại phía sau.
- My sister painted this picture.
- Mr Hai teaches us chemistry.
- Nam broke the kitchen window.
- The heavy rain caused the flood.
- We need more time, not more money.
- You are responsible for this mistake.
- I made the first call to the fire brigade.
- Lan met her old teacher at the market.
- The twins have won the first prize.
- My grandfather planted these mango trees.
Trước khi dò đáp án, tự hỏi ba câu: đã chọn đúng is hay was chưa, phần nhấn là người hay vật, và động từ phía sau đã chia theo phần nhấn chưa. Câu 6 và câu 9 được đặt vào để kiểm đúng điểm thứ ba này.
Đáp án phần 1 và giải thích
Cột giữa là đáp án chuẩn; cột phải nói lý do hoặc phương án khác cũng được chấp nhận.
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | It was my sister who/that painted this picture. | Câu gốc ở quá khứ nên dùng was. Phần nhấn là người: who và that đều đúng. |
| 2 | It is Mr Hai who/that teaches us chemistry. | Hiện tại đơn nên dùng is; teaches chia theo Mr Hai (số ít). |
| 3 | It was the kitchen window that Nam broke. | Phần nhấn là vật nên dùng that; which có gặp nhưng ít tự nhiên hơn trong câu chẻ. |
| 4 | It was the heavy rain that caused the flood. | Nguyên nhân là vật, dùng that. |
| 5 | It is more time that we need, not more money. | Vế đối lập not more money có thể đặt cuối câu như trên hoặc ngay sau phần nhấn: It is more time, not more money, that we need. |
| 6 | It is you who are responsible for this mistake. | Động từ chia theo you nên là are. Viết who is là lỗi. |
| 7 | It was I who made the first call to the fire brigade. | Văn viết trang trọng dùng I; văn nói và văn viết thông thường dùng me: It was me who made… Cả hai đều gặp. |
| 8 | It was her old teacher that Lan met at the market. | Phần nhấn là tân ngữ chỉ người: that phổ biến nhất, who dùng được, whom trang trọng. |
| 9 | It is the twins who have won the first prize. | It is vẫn số ít, còn have chia theo the twins số nhiều. |
| 10 | It was these mango trees that my grandfather planted. | Danh từ số nhiều nhưng vẫn It was, không viết They were hay It were. |
Nếu bạn sai câu 6 hoặc câu 9, lỗi nằm ở thói quen chia động từ theo chữ đứng gần nhất. Cách sửa nhanh là bỏ phần It is … who đi, đọc lại câu gốc: You are responsible, The twins have won. Động từ trong câu chẻ giữ đúng như câu gốc.
Phần 2: nhấn thời gian, nơi chốn, lý do (8 câu)
Viết lại bằng câu chẻ, nhấn phần in đậm. Nhớ đưa cả cụm giới từ lên. Câu mẫu: We met at the bus station. → It was at the bus station that we met. Giới từ at đi cùng cụm danh từ lên phía trước, vế sau chỉ còn we met. Với trạng ngữ, dù là thời gian, nơi chốn hay lý do, phần nối đều dùng that; như vậy bạn chỉ phải lo hai việc là chọn is/was và giữ đúng cụm từ.
- The meeting started at eight o'clock.
- They first met in Da Lat.
- She moved to Can Tho because of her new job.
- We usually go swimming on Sunday mornings.
- The old bridge was rebuilt in 1998.
- He failed the test because he didn't read the questions carefully.
- The children are playing in the back garden.
- I found my keys under the sofa.
Câu 5 là ví dụ giả định về một cây cầu, không nói về công trình có thật. Câu 6 có phần nhấn là cả một mệnh đề lý do; câu chẻ vẫn làm được, chỉ dài hơn.
Đáp án phần 2 và giải thích
Cả tám câu đều dùng that sau phần nhấn. Đây là lựa chọn an toàn nhất khi phần nhấn là trạng ngữ.
- It was at eight o'clock that the meeting started. Giữ giới từ at; thì quá khứ nên dùng was.
- It was in Da Lat that they first met. Không viết It was in Da Lat where they first met: đã có giới từ in thì dùng that. Trong văn nói có người nói It was Da Lat where they first met (bỏ giới từ, dùng where), nhưng trong bài viết lại câu nên theo dạng có that.
- It was because of her new job that she moved to Can Tho. Cụm lý do đưa lên nguyên vẹn.
- It is on Sunday mornings that we usually go swimming. Câu gốc ở hiện tại đơn nên dùng is; trạng từ usually giữ vị trí cũ.
- It was in 1998 that the old bridge was rebuilt. Phần còn lại vẫn ở bị động, không đổi sang chủ động.
- It was because he didn't read the questions carefully that he failed the test. Câu dài nhưng đúng; khi nói, người ta hay rút gọn thành It was his careless reading that…, đó là cách diễn đạt khác chứ không bắt buộc.
- It is in the back garden that the children are playing. Thì hiện tại tiếp diễn giữ nguyên ở vế sau.
- It was under the sofa that I found my keys. Trong lời giải tiếng Việt có thể hiểu là: chính dưới gầm ghế mới là chỗ tìm thấy chìa khoá.
Một kiểm tra nhanh cho phần này: bỏ It was và that đi rồi đọc nối phần còn lại, bạn phải ra được câu gốc với trạng ngữ đặt lên đầu, ví dụ At eight o'clock the meeting started. Nếu ghép lại mà thiếu giới từ hoặc sai thì, câu chẻ của bạn đang sai.
Phần 3: Not until, câu hỏi và chiều ngược lại (6 câu)
Ba câu đầu viết lại bằng It was not until … that. Câu 4 và 5 đổi câu hỏi thường thành câu hỏi có câu chẻ. Câu 6 làm ngược: đổi câu chẻ về câu thường. Câu mẫu cho dạng Not until: He didn't go to sleep until midnight. → It was not until midnight that he went to sleep. Câu mẫu cho dạng câu hỏi: What made you angry? → What was it that made you angry?
- She didn't realise her mistake until she got home.
- We didn't hear the news until the next morning.
- The shop didn't make a profit until its third year.
- Who broke the vase?
- When did you start learning English?
- It was the price that surprised us most.
Gợi ý cho ba câu đầu: khi chuyển sang It was not until … that, phủ định đã nằm ở vế đầu, nên vế sau trở lại dạng khẳng định. Đây là điểm bị trừ nhiều nhất trong dạng bài này.
Đáp án phần 3 và những chỗ hay bị trừ điểm
Câu 1–3. It was not until she got home that she realised her mistake. — It was not until the next morning that we heard the news. — It was not until its third year that the shop made a profit. Vế sau dùng realised, heard, made ở dạng khẳng định; viết that she didn't realise là sai nghĩa và sai cấu trúc.
Câu 4. Who was it that broke the vase? Từ để hỏi đứng đầu, sau đó đảo was it. Dạng này nghe nhấn hơn câu hỏi thường, hay gặp khi người hỏi đang bực hoặc muốn truy đến cùng.
Câu 5. When was it that you started learning English? Vế sau trở về trật tự khẳng định you started, không còn trợ động từ did.
Câu 6. The price surprised us most. Bỏ It was … that và ghép lại. Luyện chiều ngược giúp bạn nhận ra câu chẻ trong bài đọc hiểu và hiểu đúng ý người viết.
Lỗi chia be theo phần nhấn. Viết They were the twins who… hay It were these trees… đều sai. Chủ ngữ giả luôn là It và luôn số ít.
Lỗi bỏ giới từ. Từ in Da Lat mà viết It was Da Lat that they first met thì câu thiếu giới từ ở vế sau. Nếu muốn bỏ giới từ khỏi phần nhấn, phải đặt nó lại cuối câu: It was Da Lat that they first met in, nghe gượng, nên tránh.
Lỗi dùng which cho người, where/when máy móc. Phần nhấn là người thì không dùng which. Còn where và when sau câu chẻ có gặp trong văn nói, nhưng khi đề yêu cầu viết lại câu, dùng that là lựa chọn ít rủi ro nhất.
Câu hỏi thường gặp
Câu chẻ dùng It is hay It was khi câu gốc ở hiện tại hoàn thành?
Thường dùng It is, vì hiện tại hoàn thành vẫn nối với hiện tại: It is the twins who have won the prize. Vế sau giữ nguyên have won. Một số người viết It was trong trường hợp này nhưng It is là cách phổ biến và an toàn khi làm bài.
Có được bỏ that trong câu chẻ không?
Khi phần nhấn là tân ngữ, văn nói đôi khi bỏ that, ví dụ It was her old teacher Lan met at the market. Khi phần nhấn là chủ ngữ thì không bỏ được. Trong bài viết lại câu, nên giữ that để câu rõ ràng và không bị bắt lỗi.
It was me who hay It was I who mới đúng?
Cả hai đều gặp. It was I who mang sắc thái trang trọng, hay thấy trong văn viết chuẩn mực. It was me who tự nhiên hơn trong đời sống. Nếu đề trắc nghiệm chỉ có một trong hai phương án, chọn phương án có mặt; nếu có cả hai, đọc kỹ yêu cầu về mức trang trọng.
Câu chẻ có nhấn được động từ không?
Câu chẻ It is … that không nhấn trực tiếp động từ. Muốn nhấn hành động, người ta dùng câu chẻ với What, ví dụ What he did was repair the bike, hoặc dùng trợ động từ nhấn mạnh như He did repair the bike. Đó là hai dạng bài khác, không nên ép vào khung It is.
Vì sao vế sau của It was not until lại ở dạng khẳng định?
Vì ý phủ định đã nằm trọn trong cụm not until ở vế đầu. Câu gốc She didn't realise … until she got home có nghĩa là cô ấy nhận ra vào lúc về nhà. Khi chẻ ra, vế sau nói đúng việc đã xảy ra: she realised. Thêm didn't nữa sẽ thành phủ định hai lần.
Làm sao biết đề muốn nhấn phần nào nếu đề không in đậm?
Đọc câu cho sẵn ở đầu câu viết lại. Nếu đề cho It was in Hue…, phần nhấn là nơi chốn; nếu cho It was Minh…, phần nhấn là người. Khi đề hoàn toàn để trống, thường chọn thành phần mang thông tin mới hoặc thành phần đứng trong vế đối lập, như not more money ở câu 5.