Muốn viết lại hai sự thật thành câu đảo ngữ điều kiện, bạn làm ba việc: đảo khẳng định thành phủ định (và ngược lại), lùi thì một bậc, rồi đưa Had, Were hoặc Should lên đầu. Ví dụ: He did not revise, so he failed the test thành Had he revised, he would not have failed the test (Nếu ôn bài thì cậu ấy đã không trượt).
Bài này đi theo từng kiểu câu gốc mà dạng bài viết lại câu hay cho: câu nối bằng so, because, but, câu mệnh lệnh với or, otherwise, và chiều ngược lại từ đảo ngữ về câu If. Cuối bài có tám câu luyện kèm đáp án và ghi chú chỗ có nhiều đáp án đúng.
Nguyên tắc: biến sự thật thành giả định trái thực tế
Hai sự thật trong câu gốc là chuyện đã xảy ra hoặc đang đúng. Câu điều kiện loại 2 và loại 3 nói điều ngược lại với sự thật đó. Vì vậy mọi phép viết lại đều bắt đầu bằng việc "lật" từng vế: khẳng định thành phủ định, phủ định thành khẳng định. She is shy trở thành điều kiện Were she not shy; We did not have a car trở thành Had we had a car.
Bước thứ hai là lùi thì. Sự thật ở hiện tại đi vào câu loại 2 (were, quá khứ đơn, would + V); sự thật ở quá khứ đi vào câu loại 3 (had + V3, would have + V3). Lùi thì xong mới đảo ngữ, để không lẫn giữa Were và Had.
Một mẹo kiểm tra: đọc câu kết quả và tự hỏi "thực tế có đúng ngược lại không?". Nếu câu gốc nói cậu ấy trượt, câu điều kiện phải nói cậu ấy đã không trượt. Nhiều bài làm sai không phải vì đảo ngữ sai mà vì quên lật một vế, khiến câu mới mang nghĩa trái ngược câu gốc.
Nên làm nháp theo đúng thứ tự: viết câu If đầy đủ trước, kiểm nghĩa, rồi mới đảo ngữ. Gộp ba thao tác vào một lần viết là cách nhanh nhất để sai; tách ra thì mỗi bước chỉ có một việc phải nghĩ, và lỗi lộ ra ngay ở bước nó xảy ra.
Bảng chọn từ đảo theo thời gian của sự thật
Bảng dưới giúp bạn chọn từ đảo ngay khi nhìn thấy thì của câu gốc.
| Câu gốc nói về | Ví dụ câu gốc | Câu đảo ngữ |
|---|---|---|
| Sự thật hiện tại (be) | I am not rich, so I cannot travel much. | Were I rich, I could travel more. |
| Sự thật hiện tại (động từ thường) | The shop does not deliver, so we go there ourselves. | Were the shop to deliver, we would not go there ourselves. (gượng; câu If tự nhiên hơn) |
| Sự thật quá khứ | It rained, so the game was cancelled. | Had it not rained, the game would not have been cancelled. |
| Quá khứ dẫn tới hiện tại | I lost my phone, so I have no photos of the trip. | Had I not lost my phone, I would have photos of the trip. |
| Khả năng ở tương lai | Maybe it will rain. In that case, we will stay home. | Should it rain, we will stay home. |
Hàng cuối khác bốn hàng trên: câu gốc không phải sự thật mà là một khả năng, nên không lật vế và không lùi thì. Bạn chỉ chuyển sang Should và giữ will ở mệnh đề chính.
Câu gốc nối bằng so và because
So: nguyên nhân đứng trước. The bridge was closed, so we took the long way. Vế trước là điều kiện, vế sau là kết quả. Lật cả hai: Had the bridge not been closed, we would not have taken the long way.
Because: nguyên nhân đứng sau. We took the long way because the bridge was closed. Vế sau because là điều kiện. Kết quả giống hệt câu trên; bạn chỉ cần nhận đúng vế nào là nguyên nhân.
Because of + danh từ. Because of the fog, the ferry did not run. Có thể dùng Had it not been for the fog, the ferry would have run, hoặc đổi danh từ thành mệnh đề: Had there not been fog, the ferry would have run.
Kết quả có thể giữ hoặc đổi từ. Khi lật vế kết quả, bạn có thể thêm not hoặc dùng từ trái nghĩa: would not have been late và would have arrived on time đều đúng. Đề không cấm đổi từ thì cả hai được chấp nhận; đề yêu cầu giữ nguyên từ thì dùng not.
Câu gốc có but: muốn mà không làm được
Câu but thường nối một mong muốn với một trở ngại: I would like to help you, but I am too busy. Điều kiện nằm ở vế sau but (trở ngại), kết quả là mong muốn ở vế trước. Lật trở ngại: Were I not so busy, I would help you. Chữ too thường được đổi thành so khi chuyển sang phủ định, vì not too busy mang nghĩa khác (không bận quá mức).
Ở quá khứ cũng vậy: She wanted to join the trip, but her parents did not allow it thành Had her parents allowed it, she would have joined the trip. Lưu ý vế mong muốn biến thành kết quả khẳng định, không giữ chữ wanted to.
Câu but có hai vế cùng phủ định hoặc cùng khẳng định thì vẫn áp dụng lật từng vế. He is clever, but he does not work hard, so he gets average marks có ba ý; bạn chọn cặp nguyên nhân – kết quả chính (không chăm chỉ → điểm trung bình), bỏ ý phụ: Were he to work harder, he would get better marks, hoặc tự nhiên hơn If he worked harder, he would get better marks.
Câu mệnh lệnh có or, otherwise
Câu kiểu Hurry up, or you will miss the bus chứa một điều kiện ngầm ở tương lai: nếu không nhanh lên thì lỡ xe. Vì nói về khả năng có thật, câu đảo ngữ dùng Should loại 1: Should you not hurry, you will miss the bus. Câu này đúng nhưng nghe kiểu cách hơn câu gốc nhiều; nó hợp với văn bản nhắc nhở trang trọng hơn là lời nói.
Với otherwise trong văn viết: Submit the form by Friday; otherwise, your place will be given to another student thành Should you not submit the form by Friday, your place will be given to another student. Đây là kiểu câu rất hay gặp trong thông báo của nhà trường, và dạng đảo ngữ ở đây nghe hoàn toàn tự nhiên.
Còn khi otherwise nói về quá khứ, tức điều đã không xảy ra, thì dùng Had: Luckily we left early; otherwise we would have been stuck in traffic thành Had we not left early, we would have been stuck in traffic. Từ luckily là gợi ý tốt: câu gốc nói về một may mắn đã xảy ra, nên điều kiện phải trái quá khứ.
Chiều ngược lại: từ đảo ngữ về câu If
Dạng bài cũng có thể cho câu đảo ngữ và yêu cầu viết lại bắt đầu bằng If. Các thao tác ngược:
- Should + S + V → If + S + V(s/es): Should she call → If she calls; nếu muốn giữ sắc thái, If she should call cũng đúng.
- Were + S + bổ ngữ → If + S + were + bổ ngữ: Were I taller → If I were taller.
- Were + S + to V → If + S + V-ed hoặc If + S + were to V: Were they to move → If they moved / If they were to move.
- Had + S + V3 → If + S + had + V3: Had we known → If we had known.
- Were it not for / Had it not been for → If it were not for / If it had not been for, hoặc Without / But for nếu đề cho sẵn từ.
- Mệnh đề chính giữ nguyên trong mọi trường hợp; chỉ cần nhớ chia lại động từ ở mệnh đề If theo chủ ngữ.
Chiều ngược này thường dễ hơn chiều xuôi, nhưng lỗi hay gặp là quên chia động từ: Should he arrive phải về If he arrives, có -s. Khi đề cho câu đảo ngữ phủ định như Had they not argued, bạn đưa not về sau had: If they had not argued, và lúc này được phép viết tắt thành If they hadn't argued trong văn thân mật.
Tám câu luyện viết lại có đáp án
Viết lại mỗi câu bằng đảo ngữ điều kiện (câu 8 viết lại bắt đầu bằng If). Che phần sau mũi tên để tự làm trước.
- She did not wear a raincoat, so she got wet. → Had she worn a raincoat, she would not have got wet.
- I don't know the answer, so I can't tell you. → Were I to know the answer, I could tell you. (đúng khung nhưng gượng với know; nếu đề cho phép, If I knew the answer, I could tell you tự nhiên hơn.)
- The tickets were sold out because the band is very popular. → Were the band not so popular, the tickets would not have sold out. (câu hỗn hợp: sự nổi tiếng là đặc điểm hiện tại, chuyện hết vé là quá khứ.)
- I want to buy that house, but it is too expensive. → Were that house not so expensive, I would buy it.
- Check the address before you go; otherwise you may get lost. → Should you not check the address before you go, you may get lost.
- Thanks to the seatbelt, the driver survived the crash. → Had it not been for the seatbelt, the driver would not have survived the crash.
- Luckily the guide spoke Vietnamese; otherwise we would not have understood anything. → Had the guide not spoken Vietnamese, we would not have understood anything.
- Had the shop been open, we would have bought some bread. → If the shop had been open, we would have bought some bread.
Câu 3 là câu dễ sai nhất trong bộ: nhiều bạn viết Had the band not been so popular. Đáp án đó không sai hẳn nếu ý là "lúc đó ban nhạc chưa nổi tiếng", nhưng câu gốc dùng is nên đáp án sát nhất là câu hỗn hợp với Were.
Câu hỏi thường gặp
Khi viết lại câu có so, vế nào là điều kiện?
Vế đứng trước so là nguyên nhân, cũng là điều kiện; vế sau so là kết quả. Với because thì ngược lại, vế sau because là nguyên nhân. Bạn xác định đúng nguyên nhân rồi lật nó thành điều kiện trái thực tế, sau đó mới chọn Were hay Had.
Viết lại xong có cần giữ nguyên từ vựng của câu gốc không?
Nếu đề không yêu cầu, bạn được đổi từ cho tự nhiên, như would not have been late thành would have arrived on time. Nếu đề cho sẵn từ bắt đầu hoặc yêu cầu không đổi nghĩa và giữ từ, thì giữ từ của câu gốc và chỉ thêm not để lật nghĩa.
Too trong câu gốc đổi thế nào khi viết lại?
Khi lật một tính từ có too sang phủ định, thường đổi too thành so: too tired thành not so tired. Lý do là not too tired nghĩa là không mệt quá mức, vẫn có thể hơi mệt, nên không đảo ngược hẳn ý của câu gốc.
Câu gốc có will thì viết lại bằng loại mấy?
Câu gốc có will thường nói về khả năng ở tương lai, chưa phải sự thật, nên viết bằng loại 1 với Should và không lùi thì. Ví dụ It may rain; if so, the match will be postponed thành Should it rain, the match will be postponed.
Có phải câu điều kiện đảo ngữ nào cũng viết lại được thành câu so, because không?
Phần lớn câu loại 2 và loại 3 đều đổi ngược được, vì chúng ngầm chứa một sự thật. Riêng câu loại 1 với Should không chứa sự thật nào, chỉ là khả năng, nên không đổi thành câu so hay because được mà chỉ đổi về If hoặc In the event that.
Làm sao kiểm tra câu viết lại đã đúng nghĩa?
Bạn đọc câu mới, rút ra sự thật mà nó ngầm nói, rồi so với câu gốc. Câu Had she worn a raincoat, she would not have got wet ngầm nói cô ấy không mặc áo mưa và đã bị ướt, trùng với câu gốc là đạt. Lệch một vế là phải sửa.