NhanManh.comNhấn Mạnh
Nhấn mạnh trong tiếng Anh là gì

Phân biệt câu chẻ và đảo ngữ: hai cách nhấn mạnh khác nhau ở đâu

So sánh câu chẻ và đảo ngữ: hình thức, phần được nhấn, trật tự từ, mức trang trọng, các cặp chuyển đổi như Not until và It was not until, lỗi trộn hai cấu trúc.

Teacher in Nghe An walking between rows of desks checking students exercises on blank worksheets, students heads bowed, camera at desk level, bright tropical daylight through windows

Câu chẻ tách một câu thành hai vế để đặt một thành phần vào khung It is/It was … that, còn đảo ngữ giữ một câu nhưng đưa trợ động từ lên trước chủ ngữ sau một từ hoặc cụm đứng đầu câu. Cả hai đều nhấn mạnh, nhưng cách vận hành, mức trang trọng và lỗi hay gặp khác nhau hẳn. Người học hay trộn hai cấu trúc trong cùng một câu, tạo ra những câu như *It was not until midnight that did he leave.

Bài này đặt hai cấu trúc cạnh nhau: phần nào giống, phần nào khác, cặp nào chuyển đổi qua lại được, và cách nhận ra đề đang yêu cầu cấu trúc nào. Chi tiết từng loại câu chẻ và từng nhóm đảo ngữ có ở các danh mục riêng của trang.

Hai cấu trúc, hai cách vận hành

Câu chẻ (cleft sentence) lấy một câu đơn và "chẻ" nó thành hai mệnh đề. Câu Lan found the key in the garden có thể chẻ thành It was Lan who found the key in the garden, It was the key that Lan found in the garden, hoặc It was in the garden that Lan found the key. Phần đứng sau It was là tiêu điểm. Mệnh đề sau that/who giữ trật tự bình thường: chủ ngữ rồi động từ.

Đảo ngữ (inversion) không tách câu. Nó đưa một từ hoặc cụm có nghĩa phủ định, giới hạn hoặc mức độ lên đầu, và phần còn lại phải đổi trật tự: trợ động từ đứng trước chủ ngữ, giống như câu hỏi. Câu I have rarely seen such a calm sea thành Rarely have I seen such a calm sea. Nếu câu không có trợ động từ, phải mượn do/does/did: She seldom complains thành Seldom does she complain.

Điểm khác cốt lõi nằm ở chỗ ai quyết định cấu trúc. Câu chẻ là lựa chọn tự do của người viết: gần như thành phần nào cũng chẻ ra được. Đảo ngữ thì bị kích hoạt: chỉ khi một nhóm từ nhất định đứng đầu câu thì mới đảo, và đã đứng đầu thì bắt buộc phải đảo. Không có đảo ngữ để nhấn chủ ngữ hay nhấn tân ngữ một cách tuỳ ý như câu chẻ.

Bảng so sánh nhanh

Bảng dưới tóm tắt những khác biệt chính. Các ví dụ đều tự đặt.

Tiêu chíCâu chẻ It is/was … thatĐảo ngữ
Hình thứcHai mệnh đề: It + be + tiêu điểm + that/who + phần còn lạiMột mệnh đề: từ kích hoạt + trợ động từ + chủ ngữ + động từ
Thành phần nhấn đượcChủ ngữ, tân ngữ, trạng ngữ thời gian, nơi chốn, lý do…Chủ yếu trạng ngữ phủ định, giới hạn; so/such; điều kiện
Trật tự sau phần nhấnBình thường: that he leftĐảo: did he leave
Mức trang trọngTrung tính, dùng cả khi nóiPhần lớn trang trọng, văn viết
Ví dụIt was only then that I understood.Only then did I understand.

Dòng cuối cho thấy hai cấu trúc có thể diễn đạt cùng một ý. Câu chẻ nghe tự nhiên hơn khi nói; đảo ngữ gọn hơn và trang trọng hơn. Trong bài viết lại câu, đề thường cho sẵn từ đầu câu, và chính từ đó quyết định bạn phải dùng cấu trúc nào.

Những cặp chuyển đổi qua lại được

Not until. Câu thường He didn't leave until midnight. Câu chẻ It was not until midnight that he left. Đảo ngữ Not until midnight did he leave. Để ý: câu chẻ dùng left khẳng định, vì phủ định đã nằm ở It was not; đảo ngữ cũng không còn didn't trong mệnh đề chính.

Only + thời gian. Câu thường I only realised the mistake later. Câu chẻ It was only later that I realised the mistake. Đảo ngữ Only later did I realise the mistake.

Only by, only through. Câu thường You can improve your pronunciation only by practising. Câu chẻ It is only by practising that you can improve your pronunciation. Đảo ngữ Only by practising can you improve your pronunciation.

Only when, only if. Câu chẻ It was only when the lights went out that we noticed the noise. Đảo ngữ Only when the lights went out did we notice the noise. Đảo ở mệnh đề chính, không đảo ở mệnh đề when.

Những nhóm không có cặp câu chẻ tự nhiên. No sooner … than, Hardly … when, So + tính từ … that, đảo ngữ câu điều kiện như Had I known không có dạng câu chẻ tương đương tự nhiên. Khi đề cho những cấu trúc này, chỉ cần chuyển giữa đảo ngữ và câu thường.

Lỗi trộn hai cấu trúc trong một câu

Lỗi nổi tiếng nhất là đảo ngữ sau that của câu chẻ: *It was not until midnight that did he leave. Câu chẻ đã làm xong việc nhấn mạnh bằng khung It was … that, nên mệnh đề sau that trở về trật tự bình thường: that he left. Ngược lại, khi viết Not until midnight ở đầu câu mà không có It was thì phải đảo: did he leave.

Lỗi thứ hai là giữ lại phủ định hai lần: *It was not until midnight that he didn't leave. Tiếng Việt nói "Mãi nửa đêm anh ấy mới về" không có chữ "không" nào, còn câu thường tiếng Anh có didn't … until. Khi chuyển sang câu chẻ, phủ định dời lên It was not, nên mệnh đề sau phải khẳng định. Giữ didn't sẽ làm câu sai và đổi nghĩa.

Lỗi thứ ba là chia sai thì của động từ be trong câu chẻ. Sự việc ở quá khứ thì dùng It was; sự việc hiện tại hoặc chân lý chung thì dùng It is. Câu *It is not until last year that she started lệch thì giữa is và last year, started. Đảo ngữ không có vấn đề này vì không có It is/was, nhưng lại có bẫy khác: trợ động từ mượn phải đúng thì, did cho quá khứ đơn, does cho hiện tại ngôi ba số ít.

Mỗi bên còn có những biến thể riêng

Họ câu chẻ không chỉ có It is … that. Còn có câu chẻ giả với What: What Lan found in the garden was the key. Kiểu này đặt tiêu điểm ở cuối, sau động từ be, và nghe rất tự nhiên khi nói. Có cả dạng đảo lại: The key was what Lan found in the garden, hay quen thuộc hơn nữa là That's what I mean. Tất cả đều giữ trật tự thường, không có trợ động từ nào bị đảo.

Họ đảo ngữ cũng có hai kiểu khác nhau. Kiểu thứ nhất, phổ biến trong bài tập, là đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ: Never have I…, Only then did she…. Kiểu thứ hai là đảo cả động từ chính lên trước chủ ngữ, thường sau trạng từ nơi chốn hoặc hướng: Here comes the bus, Down came the rain, On the hill stood an old temple. Kiểu thứ hai không mượn do, và khi chủ ngữ là đại từ thì không đảo: nói Here it comes, không nói Here comes it.

Biết các biến thể này giúp bạn không bị bất ngờ khi gặp chúng trong bài đọc. Nhưng khi ôn thi dạng viết lại câu, trọng tâm vẫn là cặp It is/was … that và đảo trợ động từ sau từ phủ định, giới hạn. Mỗi biến thể có danh mục riêng trên trang để đi sâu.

Gặp câu đề, chọn cấu trúc thế nào

Dạng bài viết lại câu thường gặp cho sẵn vài từ đầu. Các bước dưới giúp bạn xác định nhanh nên dùng câu chẻ hay đảo ngữ và tránh trộn.

  1. Nhìn từ đầu tiên đề cho. Nếu là It, gần như chắc chắn là câu chẻ (hoặc chủ ngữ giả, cần đọc tiếp). Nếu là Not until, Only, Never, Rarely, No sooner, Hardly, So, Had, Should, Were thì là đảo ngữ.
  2. Xác định thành phần được nhấn. Với câu chẻ: là người, vật, thời gian hay nơi chốn? Người thì có thể dùng who hoặc that, còn lại dùng that.
  3. Chọn thì cho khung. Câu chẻ: It is hay It was theo thời gian của sự việc. Đảo ngữ: trợ động từ theo thì của động từ gốc.
  4. Viết phần còn lại. Câu chẻ: trật tự thường, không đảo. Đảo ngữ: trợ động từ trước chủ ngữ, động từ chính về nguyên mẫu nếu đã mượn do/does/did.
  5. Soát phủ định. Chỉ được một chỗ phủ định cho một ý. Nếu khung đã có not hoặc từ kích hoạt mang nghĩa phủ định, phần sau không thêm not.
  6. Đọc lại xem nghĩa có giữ nguyên. Bài viết lại câu yêu cầu cùng nghĩa với câu gốc; đảo nhầm phủ định là đổi nghĩa.

Khi tự viết: chọn câu chẻ hay đảo ngữ

Ngoài bài thi, khi tự viết thư, bài luận hay bài nói, có thể cân nhắc theo các gợi ý dưới đây. Đây là gợi ý theo mức dùng thường gặp, không phải quy định cứng.

  • Đang nói chuyện, thuyết trình không đọc giấy: ưu tiên câu chẻ hoặc chỉ nhấn giọng; đảo ngữ dễ nghe như đang đọc văn.
  • Cần sửa thông tin hoặc loại trừ một đối tượng cụ thể (người, vật, nơi chốn): câu chẻ làm việc này tốt hơn, đảo ngữ không nhấn được chủ ngữ hay tân ngữ.
  • Muốn mở đoạn bằng một câu có sức nặng, trang trọng: một câu đảo ngữ như Never before has the city faced such floods có tác dụng, nhưng chỉ nên dùng một lần trong một đoạn.
  • Thư công việc, báo cáo: câu chẻ It is … that dùng vừa phải; đảo ngữ điều kiện như Should you have any questions là công thức lịch sự quen thuộc.
  • Bài luận học thuật: cả hai đều dùng được; ưu tiên rõ ràng, tránh câu nào cũng nhấn mạnh.

Một cách thử đơn giản: đọc to câu vừa viết. Nếu nghe như đang diễn kịch trong một bối cảnh bình thường, có lẽ câu thường hoặc câu chẻ hợp hơn đảo ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Câu chẻ và đảo ngữ cái nào trang trọng hơn?

Nhìn chung đảo ngữ trang trọng hơn và chủ yếu xuất hiện trong văn viết, diễn văn, văn chương. Câu chẻ It is … that dùng được cả khi nói lẫn khi viết, mức độ trung tính. Riêng một số đảo ngữ như Here comes the bus hay So do I lại rất thân mật, nên không thể nói mọi đảo ngữ đều trang trọng.

Sau that trong câu chẻ có đảo ngữ không?

Không. Mệnh đề sau that hoặc who trong câu chẻ giữ trật tự bình thường, chủ ngữ rồi động từ: It was not until midnight that he left. Viết that did he leave là lỗi trộn câu chẻ với đảo ngữ, rất hay gặp trong bài làm của người học.

Câu nào cũng chuyển được giữa câu chẻ và đảo ngữ không?

Không. Những cặp chuyển qua lại tự nhiên chủ yếu xoay quanh Not until và Only cùng trạng ngữ. No sooner, Hardly, So … that hay đảo ngữ điều kiện không có dạng câu chẻ tương đương tự nhiên. Ngược lại câu chẻ nhấn chủ ngữ, tân ngữ thì không có đảo ngữ tương ứng.

Đảo ngữ có nhấn mạnh chủ ngữ được không?

Đảo ngữ với trợ động từ không dùng để nhấn chủ ngữ. Muốn nhấn người làm, dùng câu chẻ như It was Lan who found the key, hoặc nhấn giọng khi nói. Có một kiểu đảo ngữ với trạng từ nơi chốn như On the hill stood an old house, trong đó chủ ngữ bị đẩy ra cuối và nhận tiêu điểm, nhưng kiểu này mang màu văn chương.

Trong câu chẻ dùng that hay who cho người?

Cả hai đều đúng khi thành phần được nhấn là người: It was Lan who found the key và It was Lan that found the key. Who phổ biến hơn trong văn viết chuẩn mực. Với vật, thời gian, nơi chốn thì dùng that. Chi tiết có ở danh mục câu chẻ It is/was của trang.

Học câu chẻ trước hay đảo ngữ trước?

Nên học câu chẻ trước vì quy tắc ít hơn, không phải mượn trợ động từ và dùng được ngay khi nói. Sau đó học trợ động từ do/does/did, rồi mới tới đảo ngữ. Thứ tự này giúp bạn hiểu vì sao đảo ngữ phải mượn trợ động từ và tránh trộn hai cấu trúc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138