NhanManh.comNhấn Mạnh
Nhấn mạnh trong tiếng Anh là gì

Nhấn mạnh trong tiếng Việt và tiếng Anh: dịch “chính… mới”, “đến… cũng” cho đúng

So sánh cách tiếng Việt và tiếng Anh nhấn mạnh: chính, mới, đến… cũng, mà, đấy chuyển sang câu chẻ, đảo ngữ, even, do ra sao, kèm lỗi dịch từng chữ hay gặp.

Two Vietnamese learners at a wooden cafe table in Hanoi comparing handwritten notes on blank-lined paper, cups of iced tea, hands and shoulders only, warm afternoon light

Tiếng Việt nhấn mạnh chủ yếu bằng từ nhỏ như "chính", "mới", "đến… cũng", "mà", "đấy", còn tiếng Anh nhấn mạnh chủ yếu bằng cấu trúc câu và giọng nói; vì vậy dịch từng chữ gần như luôn ra câu sai hoặc lạ. Muốn chuyển đúng, bạn phải hỏi từ tiếng Việt ấy đang làm việc gì: loại trừ người khác, nói về thời điểm muộn, nói về điều kiện bắt buộc, hay phản bác người nghe.

Bài này đi qua từng cặp thường gặp nhất, mỗi cặp có câu tiếng Việt, câu tiếng Anh tự nhiên và chỗ hay dịch sai. Ở nhiều chỗ có hơn một cách dịch đều đúng; bài sẽ ghi rõ cách nào dùng khi nói, cách nào trang trọng hơn.

Vì sao không có từ tiếng Anh nào tương đương "chính" hay "mới"

Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập: từ không biến hình, quan hệ ngữ pháp dựa vào trật tự và hư từ. Các hư từ như "chính", "mới", "cũng", "đấy", "cơ" gánh rất nhiều sắc thái mà tiếng Anh phải diễn đạt bằng cách khác. Từ "mới" chẳng hạn, có lúc nghĩa là "vừa xong" (just), có lúc là "mới mẻ" (new), có lúc lại là dấu hiệu của điều kiện hoặc thời điểm muộn như trong "phải học mới hiểu", "mười giờ mới về". Không từ tiếng Anh đơn lẻ nào ôm hết các nghĩa đó.

Tiếng Anh thì có trật tự từ khá cố định: chủ ngữ, động từ, tân ngữ. Muốn đẩy một thành phần lên làm trọng tâm, nó dựng cả một khung câu mới quanh thành phần đó (câu chẻ), đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ (đảo ngữ), hoặc giữ nguyên câu và nhấn giọng. Vì vậy một từ nhỏ trong tiếng Việt thường tương ứng với cả một cấu trúc trong tiếng Anh.

Hệ quả thực tế: khi dịch, đừng hỏi "chính" là chữ gì trong tiếng Anh, mà hỏi "chính" đang làm gì trong câu này. Câu "Chính hiệu trưởng ra cổng đón đoàn" nói rằng hiệu trưởng đích thân làm việc đó, nên tiếng Anh dùng đại từ phản thân: The principal himself came to the gate to welcome the group. Câu "Chính Nam làm vỡ cái bình, không phải Hùng" lại loại trừ người khác, nên dùng câu chẻ: It was Nam who broke the vase, not Hùng. Cùng chữ "chính", hai cách dịch.

Bảng đối chiếu các cặp hay gặp

Các câu dưới đều tự đặt. Cột cuối ghi những chỗ cần chú ý; khi có nhiều cách đều đúng, bảng nêu cả hai.

Tiếng ViệtTiếng Anh tự nhiênGhi chú
Chính Lan đã gọi cho cô giáo.It was Lan who called the teacher. Khi nói có thể chỉ cần đọc mạnh chữ Lan.Loại trừ người khác: câu chẻ hoặc ngữ điệu
Chính cô ấy tự tay nấu.She cooked it herself.Nghĩa "đích thân": đại từ phản thân
Mãi đến tối anh ấy mới về.He didn't come home until the evening. Trang trọng hơn: It wasn't until the evening that he came home.Cần động từ phủ định với until ở câu thường
Phải luyện mỗi ngày mới giỏi được.You only get good if you practise every day. Trang trọng: Only by practising every day can you get good.Only đứng đầu câu kéo theo đảo ngữ
Đến trẻ con cũng biết điều đó.Even a child knows that.Không thêm also sau even
Ngay cả Nam cũng không biết.Even Nam doesn't know. hoặc Not even Nam knows.Hai cách đều đúng
Cái mình cần là thời gian.What I need is time.Câu chẻ giả với What
Mình có gọi mà!I did call!Phản bác: trợ động từ did, đọc mạnh

Ở dòng "mãi đến… mới", tiếng Việt không có từ phủ định nào, nhưng tiếng Anh câu thường cần didn't … until. Lý do: until với động từ chỉ hành động xảy ra một lần như come home mang nghĩa "không làm cho tới khi". Câu He came home until the evening là câu sai mà người học hay viết khi dịch thẳng.

"Chính" và "mới": bốn nghĩa, bốn cách dịch

"Chính" loại trừ người, vật khác. Dùng câu chẻ It is/was … that/who: "Chính câu hỏi này làm cả lớp bối rối" thành It was this question that confused the whole class. Khi nói, đọc mạnh this question trong câu thường cũng đủ.

"Chính" nghĩa là đích thân, tự mình. Dùng đại từ phản thân: "Chính giám đốc gọi cho khách" thành The director called the client herself hoặc The director herself called the client. Đặt đại từ ngay sau danh từ thì nhấn vào người, đặt cuối câu thì nhấn vào việc tự làm.

"Mới" chỉ thời điểm muộn. Dùng not … until, trang trọng hơn thì It was not until … that, trang trọng nhất là Not until … did. "Đến năm 30 tuổi chị ấy mới học lái xe" có thể là She didn't learn to drive until she was 30, hoặc It wasn't until she was 30 that she learned to drive.

"Mới" chỉ điều kiện bắt buộc. Dùng only if, only by, only when: "Có hiểu bài mới làm được" thành You can do it only if you understand the lesson. Đưa Only if lên đầu câu thì phải đảo ngữ ở mệnh đề chính: Only if you understand the lesson can you do it.

"Đến… cũng", "ngay cả", "chẳng những… mà còn"

Cặp "đến… cũng" và "ngay cả… cũng" diễn tả điều bất ngờ, vượt mức mong đợi. Tiếng Anh dùng even đặt ngay trước thành phần được nhấn: Even my grandmother uses a smartphone now. Điểm cần nhớ là tiếng Việt cần cả hai chữ "đến" và "cũng", còn tiếng Anh chỉ cần một chữ even. Viết thêm also thành Even my grandmother also uses… là thừa và nghe không tự nhiên.

Với câu phủ định, có hai lựa chọn đều đúng: Even the teacher didn't know the answer và Not even the teacher knew the answer. Câu thứ hai gọn và có sức nặng hơn một chút. Vị trí của even cũng quyết định nó nhấn vào đâu: She even cleaned the windows nhấn vào việc lau cửa sổ (làm cả việc ngoài dự kiến), còn Even she cleaned the windows nhấn vào người làm (đến cô ấy cũng làm).

Cặp "chẳng những… mà còn", "không chỉ… mà còn" tương ứng với not only … but (also). Ở vị trí bình thường trong câu, không có gì đặc biệt: She not only sings but also plays the guitar. Khi đưa Not only lên đầu câu, mệnh đề đầu phải đảo ngữ: Not only does she sing, but she also plays the guitar. Phần đảo ngữ này được bàn kỹ ở danh mục đảo ngữ với trạng từ phủ định.

Những hư từ tiếng Anh không có: "mà", "đấy", "cơ", "chứ"

"Mà" để phản bác. "Mình bảo rồi mà!" mang ý người nghe đã không nghe. Tiếng Anh thường chuyển bằng trợ động từ nhấn mạnh và giọng: I did tell you! Câu I told you! cũng được dùng rất nhiều, với giọng đọc mạnh vào told.

"Đấy", "cơ" để khẳng định hoặc chỉnh lại. "Cái màu xanh cơ, không phải màu đỏ" thường thành The blue one, not the red one, và khi nói thì nhấn giọng vào blue. Tiếng Anh dựa vào ngữ điệu nhiều hơn là thêm từ.

"Chứ" trong câu hỏi đoán trước câu trả lời. "Bạn đi chứ?" gần với câu hỏi đuôi: You're coming, aren't you? với giọng đi xuống ở phần đuôi khi người hỏi khá chắc chắn.

"Đâu có" để phủ nhận mạnh. "Mình đâu có nói thế" có thể là I didn't say that at all hoặc, trong khẩu ngữ, I never said that. Dùng never cho một sự việc cụ thể trong quá khứ là cách nói thân mật để phủ nhận mạnh, không nên dùng trong văn viết trang trọng.

Chữ "thì", lặp từ và trật tự linh hoạt của tiếng Việt

Tiếng Việt hay đưa đề tài lên đầu rồi đánh dấu bằng "thì": "Cuốn này thì mình đọc rồi, cuốn kia thì chưa." Tiếng Anh cũng đưa được tân ngữ lên đầu câu, nhưng gần như chỉ khi có đối lập rõ như ở đây: This one I've read; that one I haven't. Đứng một mình, câu This book I've read nghe lơ lửng. Một cách an toàn hơn để dịch "thì" khi chuyển đề tài là As for…: As for that one, I haven't read it yet. Lưu ý sau As for vẫn cần đại từ it ở mệnh đề chính.

Lặp từ là một cách nhấn mạnh rất Việt: "đẹp ơi là đẹp", "xa ơi là xa", "nhanh nhanh lên". Tiếng Anh thân mật cũng lặp được một số từ chỉ mức độ: It's very, very far, much, much better, really, really good. Nhưng tiếng Anh không lặp tính từ theo khuôn như tiếng Việt; câu *beautiful oh so beautiful không phải cách nói tự nhiên. Muốn trang trọng hơn, dùng một từ mạnh thay cho lặp: breathtaking, extremely far.

Nói chung, khi tiếng Việt đảo trật tự để nhấn, tiếng Anh thường không đảo theo được tự do như vậy. Ưu tiên đầu tiên là giữ trật tự chủ ngữ – động từ – tân ngữ và nhấn bằng giọng hoặc từ nhấn mạnh. Chỉ dùng đảo ngữ hay đưa thành phần lên đầu khi đã chắc cấu trúc đó có trong tiếng Anh.

Lỗi dịch từng chữ hay gặp và cách sửa

Những câu có dấu sao dưới đây là câu sai hoặc không tự nhiên, đặt cạnh cách viết đúng. Chúng đều là lỗi sinh ra từ việc bám theo trật tự tiếng Việt.

  • Sai: *He came home until 10 p.m. (dịch "mãi 10 giờ mới về"). Đúng: He didn't come home until 10 p.m.
  • Sai: *Only when I read the letter, I understood. Đúng: Only when I read the letter did I understand. Hoặc giữ trật tự thường: I only understood when I read the letter.
  • Sai: *Even children also know this. Đúng: Even children know this.
  • Sai: *It was Lan who she called the teacher. (thêm she như chữ "cô ấy" trong "Chính Lan, cô ấy gọi…"). Đúng: It was Lan who called the teacher. Từ who đã làm chủ ngữ cho động từ called, không cần thêm đại từ.
  • Sai: *The thing I need it is time. (thêm it như chữ "thì" hay "là"). Đúng: The thing I need is time.
  • Sai: *Myself cooked this. (dịch "chính mình nấu"). Đúng: I cooked this myself. Đại từ phản thân không đứng một mình làm chủ ngữ.

Mẹo chung: khi câu tiếng Việt có hư từ nhấn mạnh, trước hết viết câu tiếng Anh ở dạng trung tính, đúng ngữ pháp. Sau đó mới chọn một công cụ nhấn mạnh của tiếng Anh để đắp lên. Làm theo hai bước như vậy ít sai hơn là cố tìm từ tương đương cho từng chữ.

Câu hỏi thường gặp

Chữ "chính" trong tiếng Anh dịch là gì?

Tuỳ nghĩa. Nếu "chính" để loại trừ người khác, dùng câu chẻ như It was Lan who called, hoặc đọc mạnh tên người khi nói. Nếu "chính" nghĩa là đích thân, dùng đại từ phản thân như The manager herself replied. Còn trong "chính phủ", "chính xác" thì đó là từ khác hẳn, không liên quan nhấn mạnh.

"Mãi đến… mới" nên dịch bằng not until hay It was not until?

Cả hai đều đúng. Câu thường He did not leave until midnight dùng được trong mọi tình huống. It was not until midnight that he left nhấn mạnh hơn và hơi trang trọng. Not until midnight did he leave trang trọng nhất, hợp văn viết. Chọn theo mức trang trọng của bài.

Có thể dịch "đến… cũng" bằng even… also không?

Không nên. Even đã mang trọn nghĩa của cặp "đến… cũng", thêm also là thừa và nghe không tự nhiên với người bản ngữ. Viết Even my little brother can swim là đủ. Nếu câu phủ định, dùng Even… not hoặc Not even… đều được.

Tiếng Anh có từ nào giống "mà" hay "đấy" không?

Không có từ tương đương trực tiếp. Tiếng Anh chuyển các sắc thái này bằng trợ động từ nhấn mạnh như I did tell you, bằng câu hỏi đuôi, bằng từ như really, actually, hoặc đơn giản là nhấn giọng. Khi dịch, nên nghĩ xem hư từ đang phản bác, khẳng định hay mời gọi rồi chọn cách tương ứng.

Vì sao câu Only when I came home, I understood bị coi là sai?

Khi Only cùng cụm trạng ngữ hoặc mệnh đề đứng đầu câu, mệnh đề chính phía sau phải đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ: Only when I came home did I understand. Nếu không muốn đảo ngữ, để only ở trong câu: I only understood when I came home.

Học nhấn mạnh qua so sánh với tiếng Việt có tốt không?

Có ích ở giai đoạn đầu vì giúp nhận ra mỗi cấu trúc tiếng Anh đang làm việc gì. Nhưng nên dừng việc đối chiếu khi đã quen, vì nhiều sắc thái không khớp một – một. Đọc và nghe tiếng Anh thật nhiều sẽ giúp bạn chọn cấu trúc theo ngữ cảnh thay vì theo chữ tiếng Việt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138