Rarely và seldom đều mang nghĩa "hiếm khi", nằm ở cuối thang tần suất ngay trên never. Trong câu thường chúng đứng trước động từ chính: We rarely see snow here. Khi được đưa lên đầu câu để nhấn mạnh sự hiếm hoi, cả hai đều kéo theo đảo ngữ: Rarely do we see snow here. Người học hay thắc mắc vì sao một từ chỉ "ít" chứ không phải "không" mà vẫn phải đảo. Câu trả lời là tiếng Anh xếp chúng vào nhóm từ mang nghĩa phủ định, gần với not often.
Bài này giải thích cấu trúc ở các thì, khác biệt giữa hai từ, các cụm mở rộng như Rarely, if ever và Not often, những trường hợp đứng đầu câu mà không đảo, kèm bài tập có đáp án.
Vì sao Rarely và Seldom được xếp vào nhóm phủ định
Thoạt nghe, "hiếm khi" không giống "không bao giờ". Nhưng trong ngữ pháp tiếng Anh, rarely, seldom, hardly ever, scarcely đều được coi là trạng từ bán phủ định, tức mang nghĩa gần với phủ định. Dấu hiệu dễ thấy nhất là câu hỏi đuôi: người ta nói She rarely complains, does she? với đuôi khẳng định, giống hệt câu phủ định She doesn't complain, does she?
Một dấu hiệu khác là chúng đi tự nhiên với any và ever như câu phủ định: We seldom get any visitors, He rarely ever calls (dạng sau thuộc văn nói). Vì cùng hành xử như phủ định, nên khi đứng đầu câu chúng cũng kéo theo đảo ngữ giống never. Hiểu được điểm này, bạn sẽ không ngạc nhiên khi gặp đảo ngữ sau những từ không có chữ no hay not.
Ngược lại, các trạng từ tần suất khẳng định như often, usually, sometimes đứng đầu câu không đảo: Sometimes we walk to school, không phải Sometimes do we walk. Chỉ khi thêm not thành Not often thì câu mới quay về nhóm phủ định và đảo: Not often do we walk to school. Nhóm từ "ít, hiếm" nằm ở ranh giới này, và quy tắc dễ nhớ là: nghĩa nghiêng về "gần như không" thì đảo.
Để tự kiểm, bạn có thể thử thêm câu hỏi đuôi. Nếu câu He seldom calls đi với đuôi khẳng định does he? thì seldom đang hành xử như phủ định, và đưa nó lên đầu sẽ phải đảo. Với He often calls, đuôi là doesn't he?, tức câu khẳng định, nên often đứng đầu không đảo.
Rarely và Seldom ở các thì
Bảng dưới đặt câu thường cạnh câu đảo ngữ ở những thì hay gặp. Cách mượn trợ động từ giống hệt các trạng từ phủ định khác.
| Thì | Câu thường | Câu đảo ngữ |
|---|---|---|
| Hiện tại đơn | My father rarely watches television. | Rarely does my father watch television. |
| Quá khứ đơn | We seldom went to the cinema as children. | Seldom did we go to the cinema as children. |
| Hiện tại hoàn thành | I have rarely seen him so angry. | Rarely have I seen him so angry. |
| Động từ be | The museum is seldom crowded on weekdays. | Seldom is the museum crowded on weekdays. |
| Động từ khuyết thiếu | You can rarely find a parking space here after six. | Rarely can you find a parking space here after six. |
| Bị động | Such mistakes are rarely forgiven. | Rarely are such mistakes forgiven. |
Chú ý câu bị động và câu với be: chính is, are đứng lên trước chủ ngữ, không mượn do. Viết Rarely do such mistakes are forgiven là lỗi gộp hai trợ động từ mà người mới học hay mắc.
Rarely và Seldom khác nhau ở đâu
Về nghĩa, gần như không khác. Cả hai đều là "hiếm khi", có thể thay cho nhau trong hầu hết câu mà nghĩa không đổi. Rarely do they argue và Seldom do they argue nói cùng một điều.
Về mức trang trọng, Seldom cao hơn. Trong văn nói hiện đại, seldom nghe hơi sách vở, thậm chí cổ. Người bản ngữ khi trò chuyện thường nói not often, hardly ever hoặc rarely. Trong văn viết học thuật, báo chí hay bài nghị luận, seldom vẫn rất tự nhiên.
Về tần suất dùng trong đảo ngữ, Rarely phổ biến hơn. Bạn sẽ gặp Rarely have I... nhiều hơn Seldom have I... trong báo chí và bài luận. Nếu cần chọn một từ an toàn cho bài viết, rarely ít khi sai giọng.
Về vị trí khi không đảo, giống nhau. Cả hai đứng sau trợ động từ và trước động từ chính: She has rarely been late, He is seldom at home. Đặt cuối câu như She is late rarely nghe lạ, trừ khi có cụm bổ sung như very rarely hay only rarely ở văn nói.
Lưu ý về Only rarely. Only rarely cũng kéo theo đảo ngữ, nhưng vì có only nên thuộc về nhóm cấu trúc với Only, được bàn trong chuyên mục đảo ngữ với từ chỉ thời gian.
Rarely if ever, Seldom if ever, Not often, Hardly ever
Ngoài dạng trơn, rarely và seldom còn đi trong vài cụm mở rộng. Các cụm dưới đây đều đúng, kèm ghi chú dấu câu và mức dùng.
- Rarely, if ever, + đảo ngữ: Rarely, if ever, do we receive complaints about this product. Nghĩa: hiếm khi, nếu có thì cũng gần như không bao giờ. Hai dấu phẩy bao quanh if ever là cách viết chuẩn.
- Seldom, if ever, + đảo ngữ: Seldom, if ever, has a local team played so well. Trang trọng hơn dạng trên.
- Not often + đảo ngữ: Not often do you meet someone so generous. Nghe tự nhiên hơn seldom trong lời nói, nhưng vẫn mang chút nhấn mạnh.
- Hardly ever / Scarcely ever + đảo ngữ: Hardly ever do we eat out these days. Đúng ngữ pháp nhưng ít gặp hơn dạng thường We hardly ever eat out. Cần phân biệt với Hardly ... when chỉ hai hành động nối tiếp, là cấu trúc khác hẳn.
- Very rarely + đảo ngữ: Very rarely does the river freeze. Thêm very không làm mất đảo ngữ, vì cả cụm vẫn mang nghĩa "gần như không".
Khi không chắc một cụm mở rộng có đảo hay không, hãy thử thay cả cụm bằng almost never. Nếu nghĩa vẫn giữ, cụm đó thuộc nhóm phủ định và đứng đầu thì đảo. Dĩ nhiên đây là mẹo kiểm tra, không phải quy tắc chính thức, nên với cụm lạ bạn vẫn nên tra từ điển ngữ pháp.
Khi Rarely đứng đầu mà không đảo
Có ba trường hợp rarely đứng ở đầu mà câu không đảo. Trường hợp thứ nhất là câu trả lời ngắn. How often do you go swimming? — Rarely. Đây chỉ là một từ trả lời, không có mệnh đề phía sau để đảo. Nếu nói đủ câu thì quay về trật tự thường: I rarely go swimming.
Trường hợp thứ hai là khi rarely bổ nghĩa cho một tính từ hay cụm từ khác chứ không phải cho cả mệnh đề. Ví dụ Rarely seen in the wild, this bird lives mostly in remote forests. Ở đây Rarely seen in the wild là cụm phân từ bổ nghĩa cho this bird, ngăn cách bằng dấu phẩy; mệnh đề chính this bird lives giữ nguyên trật tự.
Trường hợp thứ ba là các trích dẫn hoặc tiêu đề rút gọn kiểu báo chí, nơi câu không đầy đủ. Ngoài ba trường hợp này, khi rarely hoặc seldom mở đầu một mệnh đề có chủ ngữ và động từ, bạn cần đảo. Câu Rarely she visits us có thể bắt gặp trên mạng xã hội hoặc trong lời nói vội, nhưng trong bài viết và bài thi, nó bị coi là sai.
Dùng Rarely và Seldom đảo ngữ trong bài luận
Trong bài nghị luận, câu đảo với rarely hợp nhất ở hai vị trí. Vị trí thứ nhất là câu mở đoạn, khi bạn muốn nêu một hiện tượng hiếm để làm nổi luận điểm: Rarely does a week pass without news of another traffic accident caused by drunk driving. Câu này vừa nhấn mạnh tần suất, vừa dẫn người đọc thẳng vào vấn đề. Lưu ý cách chơi chữ: "hiếm khi một tuần trôi qua mà không có tin tai nạn" thật ra nói rằng tai nạn xảy ra rất thường xuyên.
Vị trí thứ hai là câu nhận xét sau một ví dụ, để khái quát: Seldom have parents had so many ways to follow their children's learning as they do today. Ở đây seldom mang giọng học thuật, hợp với văn viết trang trọng. Nếu bài của bạn có giọng nhẹ nhàng hơn, rarely là lựa chọn an toàn.
Hai điều nên tránh. Thứ nhất, không dùng liên tiếp hai câu đảo ngữ trong cùng một đoạn, vì hiệu ứng nhấn mạnh sẽ mất. Thứ hai, không dùng câu đảo cho một ý không cần nhấn mạnh, như Rarely do I drink milk trong một bài viết về môi trường. Người chấm thường đánh giá cao câu đảo đúng chỗ hơn là đếm số lần xuất hiện. Một bài luận có một câu Rarely đặt khéo ở đầu thân bài thường thuyết phục hơn bài rải bốn năm câu đảo khắp nơi.
Bài tập có đáp án
Viết lại câu bắt đầu bằng từ trong ngoặc. Đọc kỹ phần giải thích sau mỗi đáp án để thấy vì sao chọn trợ động từ đó.
- Our neighbours rarely make any noise. (Rarely) — Đáp án: Rarely do our neighbours make any noise. Chủ ngữ số nhiều, hiện tại đơn, mượn do.
- He has seldom been so honest with us. (Seldom) — Đáp án: Seldom has he been so honest with us.
- The road is rarely empty at this hour. (Rarely) — Đáp án: Rarely is the road empty at this hour.
- Visitors are seldom allowed into this room. (Seldom) — Đáp án: Seldom are visitors allowed into this room.
- We don't often get the chance to travel abroad. (Not often) — Đáp án: Not often do we get the chance to travel abroad. Cũng được: Rarely do we get the chance to travel abroad, dù nghĩa mạnh hơn một chút.
- She rarely, if ever, misses a deadline. (Rarely) — Đáp án: Rarely, if ever, does she miss a deadline.
- Tìm lỗi: Seldom we have seen such talent. — Đáp án: Seldom have we seen such talent.
Câu 5 cho thấy chỗ nhiều đáp án cùng được chấp nhận: not often sát nghĩa nhất, còn rarely và seldom cũng đúng nếu đề không yêu cầu từ cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Rarely và Seldom có thay cho nhau được không?
Được trong hầu hết trường hợp, nghĩa đều là hiếm khi. Khác biệt chủ yếu ở mức trang trọng: seldom nghe sách vở hơn trong văn nói, còn trong văn viết cả hai đều tự nhiên. Rarely phổ biến hơn trong câu đảo ngữ ở báo chí.
Sau Rarely đứng đầu câu có cần dấu phẩy không?
Không, khi viết Rarely do we, Rarely have I thì viết liền. Dấu phẩy chỉ xuất hiện khi có cụm chêm như Rarely, if ever, do they, hoặc khi rarely thuộc một cụm phân từ tách riêng như Rarely seen in the wild, this bird...
Vì sao Sometimes đứng đầu câu không đảo mà Rarely lại đảo?
Vì tiếng Anh xếp rarely vào nhóm từ mang nghĩa gần phủ định, giống never hay not often, còn sometimes, often, usually là trạng từ khẳng định. Chỉ những từ có nghĩa phủ định hoặc bán phủ định đứng đầu mệnh đề mới kéo theo đảo ngữ.
Rarely do they và Rarely they do, câu nào đúng?
Rarely do they là câu đúng trong văn chuẩn khi rarely đứng đầu mệnh đề. Rarely they do có thể nghe thấy trong lời nói vội, nhưng trong bài viết và bài thi nó bị coi là sai trật tự.
Có nên dùng Seldom khi nói chuyện hằng ngày không?
Không sai, nhưng nghe khá trang trọng, có người còn thấy hơi cổ. Khi trò chuyện, not often, hardly ever hoặc rarely ở vị trí giữa câu nghe tự nhiên hơn. Seldom hợp hơn với bài luận, báo cáo, bài phát biểu.
Rarely if ever có nghĩa là gì?
Cụm này nghĩa là hiếm khi, mà nếu có thì cũng gần như không bao giờ, mạnh hơn rarely trơn. Khi đứng đầu câu, if ever đặt giữa hai dấu phẩy và mệnh đề sau vẫn đảo: Rarely, if ever, does the bus arrive on time.