Ngoài những trạng từ quen thuộc như never hay rarely, tiếng Anh còn một nhóm cụm phủ định chỉ nơi chốn, số lần hoặc số lượng có thể đưa lên đầu câu để nhấn mạnh: Nowhere, Not once, Not a single, Not for a moment, No longer. Chúng đều kéo theo đảo ngữ khi phủ định cả mệnh đề, nhưng mỗi cụm có một bẫy riêng, đặc biệt là Not a single vì nó có thể làm chủ ngữ, và khi đó câu không đảo.
Bài này đi qua từng cụm với cặp câu thường và câu đảo đặt cạnh nhau, giải thích khi nào không đảo, gợi ý chỗ dùng trong bài viết, và kết bằng bài tập có đáp án.
Nowhere: không nơi nào
Nowhere phủ định nơi chốn: không ở đâu cả. Khi đứng đầu câu, nó kéo theo đảo ngữ: Nowhere else will you find such fresh seafood. Câu thường: You won't find such fresh seafood anywhere else. Chú ý câu thường dùng anywhere trong phủ định, còn câu đảo dùng Nowhere và bỏ not. Cụm Nowhere else rất hay gặp khi muốn nói một nơi là duy nhất.
Một dạng rất có ích cho bài nghị luận là Nowhere is ... more ... than ...: Nowhere is the gap between rich and poor more visible than in big cities. Nghĩa: không nơi nào khoảng cách giàu nghèo hiện rõ hơn ở các thành phố lớn, tức là ở thành phố lớn nó hiện rõ nhất. Câu này giúp mở một đoạn văn bằng một nhận định mạnh mà vẫn mang giọng học thuật.
Nowhere cũng dùng với văn bản: Nowhere in the contract does it say that the deposit is non-refundable. Câu thường: The contract does not say anywhere that the deposit is non-refundable. Chủ ngữ it chỉ văn bản, và vì động từ say là động từ thường ở hiện tại đơn, ta mượn does.
Cần phân biệt với nowhere không đứng đầu, như The keys were nowhere to be found, và với cụm nowhere near ("còn xa mới"), như We are nowhere near ready. Hai trường hợp này giữ trật tự thường vì nowhere không mở đầu mệnh đề.
Not once và Not for a moment
Not once: không một lần nào. Not once did he say thank you. Câu thường: He didn't say thank you once, hoặc He never once said thank you. Cụm này nhấn vào số lần bằng không, thường mang chút trách móc hay ngạc nhiên. Thì hay gặp là quá khứ đơn và hiện tại hoàn thành: Not once has she been late this year.
Not once trong câu khen. Không phải lúc nào cũng tiêu cực: Not once did she complain during the long journey là lời khen sự kiên nhẫn. Sắc thái tuỳ vào nội dung của mệnh đề.
Not for a moment: không một giây phút nào. Not for a moment did I doubt your honesty. Câu thường: I didn't doubt your honesty for a moment. Cụm này hay đi với các động từ suy nghĩ như doubt, believe, think, consider, và nghe khá trang trọng, đôi khi giàu cảm xúc.
Not even once? Trong văn nói có not even once, nhưng dạng đảo Not even once did he... ít gặp. Khi viết, Not once là đủ mạnh.
Về dấu câu. Giống các trạng từ phủ định khác, sau Not once và Not for a moment không cần dấu phẩy: viết liền Not once did he.
Not a single: khi nào đảo, khi nào không
Not a single + danh từ là cụm gây nhầm lẫn nhiều nhất trong nhóm, vì nó có thể đóng nhiều vai trong câu. Quy tắc: chỉ đảo khi cụm này không phải chủ ngữ.
| Vai trò của cụm | Ví dụ | Có đảo không |
|---|---|---|
| Chủ ngữ | Not a single student failed the test. | Không đảo, vì cụm chính là chủ ngữ của failed |
| Tân ngữ đưa lên đầu | Not a single mistake did she make. (từ She didn't make a single mistake.) | Có đảo; rất trang trọng hoặc văn chương |
| Trạng ngữ thời gian | Not a single day did he miss. (từ He didn't miss a single day.) | Có đảo; nhấn mạnh mạnh |
| Chủ ngữ với there | There was not a single cloud in the sky. | Câu thường, không đảo |
Dòng tân ngữ và trạng ngữ đúng ngữ pháp nhưng nghe khá văn chương. Trong bài viết thông thường, câu thường She didn't make a single mistake đã đủ nhấn mạnh nhờ chữ single. Bạn nên biết dạng đảo để nhận ra khi đọc và để làm bài viết lại câu, còn khi tự viết thì cân nhắc giọng văn.
Tương tự với Not a word: Not a word did he say during the meeting là câu đảo văn chương, còn Not a word was said thì cụm là chủ ngữ của câu bị động nên không đảo. Hãy luôn tự hỏi cụm phủ định đang làm chủ ngữ hay không trước khi đảo.
No longer: không còn nữa
No longer nghĩa là "không còn nữa", thường đứng giữa câu: We no longer accept cash payments. Khi đưa lên đầu để nhấn mạnh sự thay đổi, nó kéo theo đảo ngữ: No longer do we accept cash payments. Dạng đảo nghe trang trọng, hợp với thông báo hoặc câu văn nhấn vào một bước chuyển: No longer is English a subject only for city schools.
Câu thường tương đương còn có dạng not ... any longer hoặc not ... anymore: We don't accept cash any longer. Hai dạng này không đưa lên đầu được; muốn nhấn mạnh bằng đảo ngữ thì phải dùng No longer.
Một lưu ý về thì: No longer hay đi với hiện tại đơn và hiện tại hoàn thành. Ví dụ No longer has the town any need for a ferry, now that the bridge is open nghe cổ vì đưa has nghĩa sở hữu lên; tự nhiên hơn là No longer does the town need a ferry, now that the bridge is open. Đây là chỗ cách viết tự nhiên quan trọng hơn việc chỉ đúng ngữ pháp.
Cuối cùng, phân biệt với no longer than chỉ độ dài: The essay should be no longer than 300 words. Ở đây không có đảo ngữ vì cụm này là so sánh, không phải trạng từ phủ định mở đầu mệnh đề.
Viết lại câu: từ anywhere, once, any longer sang câu đảo
Đề viết lại câu với nhóm này thường cho câu gốc có anywhere, once, a single, any longer hoặc anymore. Làm theo các bước sau để không sót chi tiết.
- Tìm từ phủ định trong câu gốc và từ đi cặp với nó. not ... anywhere ứng với Nowhere; not ... once ứng với Not once; not ... any longer hay not ... anymore ứng với No longer; not ... a single ứng với Not a single.
- Gộp cặp đó thành cụm mở đầu. She didn't call once có not và once, gộp thành Not once. Phần thân câu không còn not, cũng không còn once ở cuối.
- Xác định cụm có phải chủ ngữ không. Nếu cụm mới là chủ ngữ, như Not a single guest trong Not a single guest arrived on time, dừng lại, không đảo.
- Nếu không phải chủ ngữ, mượn trợ động từ theo thì. She didn't call once ở quá khứ đơn, mượn did: Not once did she call.
- Đọc lại cả câu. Kiểm tra động từ chính đã về nguyên mẫu chưa, và các từ như else, in the report đã đi theo Nowhere lên đầu câu chưa nếu nghĩa cần.
Bước thứ ba là bước người học hay bỏ qua nhất. Một cụm phủ định ở đầu câu chưa chắc đã kéo theo đảo ngữ; nó chỉ làm vậy khi phía sau còn một chủ ngữ khác cần đổi chỗ với trợ động từ.
Đặt những câu này vào bài viết sao cho hợp
Trong nhóm này, Nowhere is ... more ... than và No longer là hai dạng dễ đưa vào bài nghị luận nhất. Dạng đầu dùng để khẳng định một nơi, một lĩnh vực điển hình nhất cho luận điểm; dạng sau dùng để nói về một thay đổi. Ví dụ một đoạn mở bài về làm việc từ xa: No longer do office workers need to live close to their workplace. Nowhere is this shift more obvious than in the growing number of people moving back to their home provinces. Hai câu đảo đi liền nhau ở đây vẫn ổn vì mỗi câu làm một việc khác nhau, nhưng câu tiếp theo nên trở về trật tự thường.
Not once và Not for a moment hợp hơn với văn tự sự và thư từ có cảm xúc: kể về một người thầy kiên nhẫn, cảm ơn một người đã tin tưởng mình. Not a single dạng đảo nên để dành cho văn chương hoặc lúc cần hiệu ứng mạnh.
Khi luyện nói, bạn có thể dùng Not once một cách tự nhiên trong câu chuyện kể: Not once did my grandmother miss the morning market. Nhấn giọng vào once và đọc liền phần sau giúp câu nghe trôi chảy.
Bài tập có đáp án
Viết lại câu bắt đầu bằng từ trong ngoặc. Một số câu cần quyết định có đảo hay không.
- You can't find such a peaceful beach anywhere else. (Nowhere) — Đáp án: Nowhere else can you find such a peaceful beach.
- He didn't apologize once. (Not once) — Đáp án: Not once did he apologize.
- I never doubted that you would succeed, even for a moment. (Not for a moment) — Đáp án: Not for a moment did I doubt that you would succeed.
- The shop doesn't open on Mondays anymore. (No longer) — Đáp án: No longer does the shop open on Mondays.
- No student handed in the essay late. (Not a single) — Đáp án: Not a single student handed in the essay late. Không đảo, vì cụm là chủ ngữ.
- The report doesn't mention the cost anywhere. (Nowhere) — Đáp án: Nowhere in the report is the cost mentioned. Cũng được: Nowhere does the report mention the cost.
- Tìm lỗi: Not a single word did be spoken. — Đáp án: cụm Not a single word là chủ ngữ của câu bị động, viết Not a single word was spoken.
Câu 5 và câu 7 là dạng bẫy thường gặp trong bài tìm lỗi: thấy cụm phủ định ở đầu là đảo theo phản xạ. Hãy kiểm tra xem sau cụm đó còn một chủ ngữ khác không; nếu không còn, chính cụm là chủ ngữ và câu không đảo.
Câu hỏi thường gặp
Nowhere else will you find có đúng ngữ pháp không?
Đúng. Nowhere else là cụm phủ định chỉ nơi chốn đứng đầu câu nên kéo theo đảo ngữ với will đứng trước you. Câu thường tương đương là You won't find it anywhere else.
Vì sao Not a single student failed không đảo ngữ?
Vì Not a single student là chủ ngữ của động từ failed. Đảo ngữ chỉ xảy ra khi cụm phủ định đứng đầu mà không phải chủ ngữ, như Not a single mistake did she make, nơi chủ ngữ thật là she.
No longer đứng đầu câu có bắt buộc đảo không?
Có, khi No longer mở đầu mệnh đề và phủ định cả mệnh đề thì phải đảo, ví dụ No longer do we accept cash. Nếu không muốn đảo, bạn đặt no longer giữa câu: We no longer accept cash.
Not once và Never once có giống nhau không?
Gần như giống nhau về nghĩa, đều là không một lần nào, và đều kéo theo đảo ngữ khi đứng đầu: Not once did he call, Never once did he call. Not once phổ biến hơn một chút trong văn viết.
Nowhere near có phải đảo ngữ không?
Không. Nowhere near nghĩa là còn xa mới, thường đứng sau động từ như We are nowhere near ready. Nó không mở đầu mệnh đề với vai trò trạng từ phủ định nên không kéo theo đảo ngữ.
Câu Nowhere is ... more ... than dùng thế nào trong bài luận?
Dùng để khẳng định một ví dụ điển hình nhất cho luận điểm, thường ở đầu đoạn thân bài. Ví dụ Nowhere is this problem more serious than in rural areas. Mỗi bài chỉ nên dùng một lần để giữ hiệu quả nhấn mạnh.